Brytyjska premiera monodramu o życiu Jana Karskiego – relacja

30 stycznia, 2020

Nie przypadkiem 27 stycznia, czyli w dniu kiedy na całym świecie miały miejsce uroczystości upamiętniające wyzwolenie Niemieckiego Obozu Śmierci w Auschwitz, w Londynie odbyła się brytyjska premiera monodramu poświęconego Janowi Karskiemu.

Przedstawienie “Remember This: The Lesson of Jan Karski” wystawiane było w liczącej blisko 800 miejsc historycznej sali People’s Palace, mieszczącej się na terenie Uniwersytetu Queen Mary we wschodnim Londynie. Sala była wypełniona po brzegi widzami, którzy w największym skupieniu obejrzeli mistrzowski spektakl w wykonaniu nominowanego do Oscara za film “Good Night and Good Luck” amerykańskiego aktora Davida Strathairna. Przedstawienie reżyserował Derek Goldman z Uniwersytetu Georgetown w Waszyngtonie, gdzie Karski wykładał przez ponad 40 lat.

Odtwórca roli Karskiego – David Strathairn. Zdjęcie zostało wykonane po przedstawieniu, w czasie oklasków publiczności (w trakcie spektaklu obowiązywał zakaz wykonywania fotografii)

Spektakl trwał półtorej godziny a widzowie przez cały czas podziwiali znakomitą grę Davida Strathairn, który w niezwykle wzruszający sposób ukazał tragedię człowieka, który chciał zaalarmować aliantów o niemieckich zbrodniach i tragedii Holokaustu, ale świat nie chciał go słuchać. Jedyna reakcja z jaką spotykał się kurier Polskiego Państwa Podziemnego, to niedowierzanie lub najzwyklejsza obojętność.

Po przedstawieniu miała miejsce dyskusja panelowa Q&A na temat etyki ludzkiego postępowania, w której wziął udział reżyser Derek Goldman, profesor Penny Green z International State Crime Initiative, Meenakshi Ganguly z Human Rights Watch oraz odtwórca roli Karskiego – David Strathairn. Dyskusję moderowała popularna prezenterka BBC News – Razia Iqbal.

Od lewej: Razia Iqbal, Meenakshi Ganguly, Penny Green, Derek Goldman oraz odtwórca roli Karskiego – David Strathairn

Reżyser Derek Goldman powiedział portalowi British Poles o premierze przedstawienia: „To było dla nas bardzo istotne, że byliśmy w Londynie, aby podzielić się historią Karskiego i mieć tak gorące przyjęcie (…) Oczywiście chcielibyśmy wrócić do Londynu ze sztuką, w odpowiednim czasie. To naprawdę zaszczyt dla nas, że możemy podzielić się tą historią z nowymi przyjaciółmi, którzy są z nią tak głęboko związani”.

Przedstawienie było dwukrotnie wystawiane w USA (w Nowym Jorku i Bostonie), raz w Warszawie (w 2014 roku w teatrze Imka, z okazji otwarcia Muzeum Polin), a swoją brytyjską premierę miało właśnie w Londynie. Ewa Junczyk-Ziomecka, będąca Prezesem Fundacji Jana Karskiego, wspomina: “Londyn był bardzo ważnym miejscem w misjach Karskiego. Po przedarciu się z okupowanej Polski dotarł tam w grudniu 1942 roku nie tylko jako kurier Polskiego Państwa Podziemnego, ale także jako świadek Zagłady, który widział na własne oczy męczeństwo, głód i degradację polskich Żydów w getcie warszawskim i obozie przejściowym w Izbicy (…) Jest wstrząśnięty i zdeterminowany, aby to co widział zrelacjonować przywódcom Wolnego Świata.  Znów, ryzykując życie przedziera się przez okupowaną Europe i dociera do przedstawicieli brytyjskiego rządu i parlamentu. Brak reakcji w Londynie skłania zarówno polski rząd  na uchodźstwie jak i Karskiego do podjęcia kolejnej misji, tym razem podróż nie jest tak ryzykowna jak dotychczas. Karski płynie do Stanów Zjednoczonych i staje przed najpotężniejszym wówczas przywódcą świata, Prezydentem USA, Franklinem Delano Rooseveltem.  Miał wówczas 29 lat. Jego misja okazała się daremna”.

Ta obojętność, z jaką Karski zetknął się trakcie swojej tułaczki po “możnych tego świata” odcisnęła olbrzymie piętno na całym jego życiu. W jednym ze swoich uniwersyteckich wykładów w 1981 roku powiedział: “Jestem praktykującym katolikiem. I chociaż nie chciałbym wygłosić tu jakiejś herezji, moja wiara wciąż mówi mi, że ludzkość popełniła drugi grzech pierworodny. Ten grzech będzie prześladował ludzkość do końca czasów. Ten grzech prześladuje mnie. I chcę, aby tak było.”   

Profesor Antony Polonsky zadaje pytanie w trakcie dyskusji Q&A

O swoich dramatycznych doświadczeniach Karski napisał w USA książkę pod angielskim tytułem Story of a Secret State. Książka stała się bestsellerem ze sprzedażą sięgającą 400 tysięcy egzemplarzy a Karski zaczął dostawać olbrzymią ilość zaproszeń na wykłady, gdzie opowiadał o ludobójstwie i tragedii Polski.

Jego książka została w Polsce wydana ponad 55 lat później po amerykańskiej premierze, pod tytułem Tajne państwo.

Maciej Kozłowski, autor biografii zatytułowanej „Emisariusz: historia Jana Karskiego” powiedział po latach o Karskim:”Trudno byłoby znaleźć drugiego człowieka, który odczuwał tak głęboko, boleśnie i gorzko porzucenie Polski przez aliantów w czasie drugiej wojny światowej”.

Mimo osobistej tragedii, dla współczesnych Jan Karski pozostaje ikoną prawości, bohaterstwa i poświęcenia. Misja Karskiego okazała się daremna, ale jego postać stała się dla nas moralnym wzorcem jak walczyć o ludzką godność. Entuzjastyczna owacja na stojąco, jaką widzowie zgotowali odtwórcy tytułowej roli, jest najlepszym dowodem, że przesłanie Karskiego nigdy nie zginie.

 

Maria Byczynski

Zdjęcia: British Poles

Cytowane w artykule wypowiedzi zostały użyte za zgodą Fundacji Edukacyjnej Jana Karskiego.

Najnowsze NAJNOWSZE


Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR:

Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR: