Złoty polski medal Virtuti Militari na aukcji w Niemczech

11 maja, 2024

O tym jak wiele dzieł sztuki utraciła Polska przez wieki, nie trzeba nikomu przypominać. Nie ma miesiąca, by na światowych aukcjach nie pojawiały się polskie skarby narodowe. Kolejny polski klejnot, złoty medal Virtuti Militari, został właśnie wystawiony na sprzedaż w niemieckim domu aukcyjnym Andres Thies EK. Cena wywoławcza tego niezwykle rzadkiego obiektu kolekcjonerskiego, wybitego z okazji wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku przeciwko konfederacji targowickiej, wynosi 20 000 Euro. Medal jest najprawdopodobniej XIX-wieczną kopią wybitą z oryginalnej matrycy. Link do sprzedaży tutaj. 

 Na skutek niemieckiej grabieży w czasie II wojny światowej Polska utraciła około 516 tys. dzieł sztuki i ponad 22 miliony woluminów. Liczby te odnoszą się jedynie do znanych i zarejestrowanych zbiorów. Zagrabione dobra kultury są rozproszone po całym świecie i obecnie znajdują się między innymi w Niemczech, Rosji, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, a nawet w Turkmenistanie. Polskie muzea pozbawione zostały około 50 procent swoich zbiorów, a biblioteki aż 70.

1 września 2022 roku Arkadiusz Mularczyk, były wiceminister spraw zagranicznych, opublikował Raport o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej 1939-1945”.Pochodzenie medalu na niemieckiej aukcji nie jest podane. Według opisu domu aukcyjnego medal jest najwcześniejszą formą Orderu Virtuti Militari, który jest w Polsce od wieków traktowana jako prawdziwa relikwia narodowa.

Król Stanisław August Poniatowski, król Polski w latach 1764–1795, ostatni władca Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Zdjęcie: Wikipedia

Medal ustanowiony został 22 czerwca 1792 roku przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z inicjatywy jego bratanka, ówczesnego dowódcy wojsk koronnych, księcia Józefa Poniatowskiego. Początkowo order posiadał formę owalnego krążka, wykonanego ze złota (dla generałów i oficerów) i srebra (dla szeregowych i podoficerów). Medal miał wymiary ok. 43 × 34 mm i ważył odpowiednio: dla złotych orderów ok. 25 gramów a dla srebrnych ok. 19 gramów. Na awersie widniał monogram królewski SAR (po łacinie Stanislaus Augustus Rex) zwieńczony koroną królewską, a pod monogramem znajdowały się dwie gałązki palmowe.

Awers medalu. Zdjęcie: Domu Aukcyjny Andres Thies EK

Na rewersie był umieszczony dwuwierszem napis VIRTUTI MILITARI (Cnocie wojskowej – dzielności żołnierskiej), poniżej gałązki palmowe jak na awersie.

Rewers medalu. Zdjęcie: Domu Aukcyjny Andres Thies EK

Pierwsze egzemplarze medali wykonała Mennica Warszawska 15 czerwca 1792 roku. Medale otrzymał, między innymi, książę Józef Poniatowski i generał Tadeusz Kościuszko.

Książę Józef Poniatowski jako generał lejtnant i dowódca wojsk koronnych w czasie wojny 1792, pierwsza osoba uhonorowana Orderem Wojskowym Virtuti Militari. Zdjęcie: Wikipedia

Julian Skelnik, autor monografii »Medal Virtuti Militari«, potwierdza istnienie 11 zachowanych egzemplarzy medalu z 1792 roku (licząc razem egzemplarze złote i srebrne). Jednak tylko 3 z nich znajdują się w kolekcjach prywatnych. Większość z nich znajduje się w kolekcjach muzealnych: 2 sztuki w rosyjskim Ermitażu, jedna w czeskiej Pradze i 5 w Polsce.

Tadeusz Kościuszko jako generał lejtnant wojsk koronnych w czasie wojny 1792 roku, druga osoba uhonorowana Virtuti Militari. Zdjęcie: Wikipedia

„Virtuti Militari” dosłownie oznacza „cnoty wojskowe”. Odznaczenie to zostało wprowadzone w 1792 roku w uznaniu za wykazanie się cnotami wojskowymi podczas wojny polsko-rosyjskiej. Skelnik pisze: „Medal nie był wręczany za zasługi w dosłownym tego znaczeniu, ale za wykazanie się cnotami żołnierskimi. Aby go otrzymać, trzeba było się wykazać odwagą w obliczu wroga, co powszechnie uznawane jest za niezwykłą zaletę każdego żołnierza. Tym bardziej, że chodziło o taki czyn, który przekraczał granice powszechnej powinności osób stanu wojskowego.”

Na stronie domu aukcyjnego jest napisane: „Po przystąpieniu króla Stanisława Augusta do Targowicy zakazano noszenia medali i nakazano ich zwrot, dlatego już wówczas były one traktowane przez uczestników wojny polsko-rosyjskiej jako niezwykle cenna pamiątka, rodzaj relikwii. Ilustruje to list księcia Józefa Poniatowskiego, w którym odpowiadał on na żądanie Stanisława Augusta Poniatowskiego dotyczące zwrotu jego odznaczenia, zgodnie z nakazem Targowicy. Książę Józef orderu nie zwrócił – po jego śmierci order Virtuti Militari znalazł się wśród jego rzeczy osobistych.”

W liście do króla Stanisława Augusta napisał: „Co do mnie, rozstanę się zapewne z życiem, a jeśli będę miał dzieci, zostawię im medal jako piękną spuściznę i jako znak przypominający im krzywdy wyrządzone ojczyźnie, i jako pamiątkę najpochlebniejszą, jaką ojciec zostawić im może. Znak, że pośród zdrajców, pośród stu tysięcy Rosjan, z którymi walczył o dobro swojego kraju i chwałę swojego króla, odważył się zachować niezależność swojej myśli.”

Następne medale – ordery projektowane były w formie równoramiennego krzyża: Krzyż Wielki z Gwiazdą (I klasa), Krzyż Komandorski (II klasa) i Krzyż Kawalerski (III klasa), który noszony był na błękitnej wstążce z czarnymi obwódkami.

Srebrny medal Virtuti Militari sprzedany został na aukcji w wiedeńskim Dorotheum, gdzie w 2018 roku osiągnął cenę 22 000 Euro.

Obecnie licytowany złoty medal o wadze 22.53g i wymiarach 42.3/52 x 34.5 mm jest w pięknym stanie zachowania. Tak rzadki okaz ostatni raz pojawił się na aukcji warszawskiego Domu Aukcyjnego i Gabinetu Numizmatycznego Marciniak 3 października 2020. Cena wywoławcza wynosiła wówczas 180 tysięcy złotych (40 724 Euro) a sprzedany został za 300 tysięcy złotych (70 249 Euro). Pozyskany był na niemieckiej aukcji Künker 192/8684 w roku 2011. Medal zostanie sprzedany w niemieckim domu aukcyjnym Andres Thies EK 18 maja. Aukcja rozpoczyna sie o godz. 14 w Kirchheim unter Teck. Licytować można osobiście, przez telefon, pełnomocnika lub online. Link do sprzedaży tutaj.

Czy medal o tak wyjątkowym znaczeniu historycznym trafi w polskie ręce?

Maria Byczynski

Zdjęcia: domu aukcyjny Andres Thies EK, Wikipedia

 

 

 

Socials:

Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR: