Kodeks karny, wprowadzony do porządku prawnego II Rzeczpospolitej Rozporządzeniem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z 11 lipca 1932 r., obowiązywał do 1969 r. Był uznawany za najlepszy europejski kodeks karny i nawet zmiany ustrojowe w Polsce po II wojnie światowej nie spowodowały jego uchylenia. Władze komunistyczne dopiero w 1969 r. uchwaliły nowe przepisy karne, stosując jednak rozwiązania prawne i warstwę techniczno-legislacyjną kodeksu z 1932 r.

Projekt kodeksu został opracowany przez członków Komisji Kodyfikacyjnej, powołanej w 1919 r. do opracowania przepisów ujednolicających prawo na potrzeby nowo powstałego państwa polskiego. Projekt części ogólnej kodeksu został opublikowany już w 1922 r., prace nad częścią szczegółową trwały prawie 10 lat. Potoczna nazwa kodeksu – kodeks Makarewicza – pochodzi od nazwiska jednego z głównych autorów aktu prawnego, członka Komisji Kodyfikacyjnej Juliusza Makarewicza, profesora prawa karnego Uniwersytetu Lwowskiego, w latach 1925–1935 senatora RP.

Kodeks wszedł w życie 1-go września 1932 r. i obowiązywał do czasu uchwalenia całkiem nowej ujednoliconej ustawy karnej z dnia 19-go kwietnia 1969 r.

 Twórcy kodeksu z 1932 r. w 295 artykułach zawarli przepisy regulujące podstawowe pojęcia, instytucje i zasady prawa karnego (część ogólna) oraz katalog przestępstw i kar (część szczegółowa). Spisali kodeks językiem zwięzłym i przejrzystym.

Po zakończeniu działań wojennych polski system wymiaru sprawiedliwości działał zgodnie z przepisami kodeksu karnego z 1932 r. i kodeksu postępowania karnego z 1928 r. Do 1969 r. obowiązywały przepisy części ogólnej kodeksu karnego z 1932 r., które regulowały podstawowe zasady odpowiedzialności karnej oraz podstawowe aspekty życia jednostek, takie jak ochrona mienia, zdrowia czy życia.

Stabilizacji nowej, ludowej, władzy służyć miały zmiany w przepisach, wprowadzane na mocy dekretów i ustaw szczegółowych. Taką władzę legislacyjną dała komunistom ustawa Krajowej Rady Narodowej z dnia 15 sierpnia 1944 r. o tymczasowym trybie wydawania dekretów z mocą ustawy. Pierwszym wydanym na podstawie tej ustawy aktem prawa karnego był dekret z 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz zdrajców Narodu Polskiego, nazywany potocznie „sierpniówką”. Właściwe do orzekanie w sprawach podlegających regulacjom dekretu sierpniowego były specjalne sądy karne, które miały stosować przepisy części ogólnej obowiązującego wówczas kodeksu karnego z 1932 r.

Regulacje zawarte w dekrecie sierpniowym miały charakter bardzo ogólnych sformułowań. Był to zabieg celowy komunistów, którzy chcieli przepisami tego dekretu objąć jak największą liczbę osób. Niedookreślenia, takie, jak: „kto działając na rękę okupantowi…” pozwalały na wytaczanie procesów karnych nie tylko zbrodniarzom niemieckim, ale także Polakom, którzy sprzeciwiali się władzy komunistycznej.

Od: Instytut Pamięci Narodowej