W dniu 4 lipca 2023 roku na cmentarzu wojskowym w Newark został odsłonięty pomnik jednego z największych polskich przywódców z czasów II wojny światowej – generała Władysława Sikorskiego. Uroczystość miała miejsce w 80. rocznicę tragicznej śmierci generała na Gibraltarze i została zorganizowana przez Instytut Kultury Polskiej w Londynie, we współpracy z Radą Miasta Newark oraz Radą Okręgu Newark i Sherwood.
Generał Sikorski to wybitny polityk, którego działalność miała ogromne znaczenie dla Polski, jak również dla Wielkiej Brytanii. Był symbolem naszej walki na wszystkich frontach II wojny światowej o niepodległą Ojczyznę oraz polsko-brytyjskiej współpracy. To właśnie on pełnił funkcję Premiera polskiego rządu na uchodźstwie, który powstał w 1939 roku we Francji, a rok później znalazł swoją siedzibę w Wielkiej Brytanii. Rząd RP na uchodźstwie był prawowitym przedstawicielstwem Państwa Polskiego od ewakuacji władz w 1939 r. aż do 1990 roku, czyli przez na następne 50 lat.
Przemawiający w trakcie uroczystości Ambasador RP prof. Piotr Wilczek powiedział: „Generał Sikorski, jeden z najwybitniejszych polskich mężów stanu XX wieku, poświęcił swoje życie zabieganiu o wolność i niepodległość swojej ukochanej ojczyzny. Gdy wybuchła II wojna światowa objawił się jako latarnia nadziei dla milionów Polaków (…) W Londynie generał Sikorski niestrudzenie zabiegał o sprawy Polski, zawiązując silny polsko-brytyjski sojusz.”
Całe przemówienie dostępne jest tutaj (w języku angielskim).
Pomnik generała został wykonany z brązu przez brytyjskiego artystę Andrew Lilley. Powiedział portalowi British Poles, że wyrzeźbienie pomnika zajęło mu 6 miesięcy. Jego zainteresowanie polską historią było kwestią przypadku. Wszystko zaczęło się od Ireny Sendler. „Moja synowa opublikowała na Facebooku film o Irenie Sendler. Pomyślałem, że to po prostu niesamowita historia. To sprawiło, że chciałem zrobić jej pomnik. Zaprojektowałem go i zwróciłem się do Instytutu Kultury Polskiej i Ambasady RP. Od tego zaczęły się moje kontakty z Polakami i Instytutem Kultury Polskiej. Wsparli mnie i uzyskali fundusze z Polskiego Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, a pomnik można teraz zobaczyć w Newark-on-Trent. Tak się zaczęło. Po sukcesie Ireny Sendlerowej zabraliśmy się za pomnik Jana Kochanowskiego, który miał stanąć w Stratford-upon-Avon. Wymyśliłem projekt i zabrałem się do pracy. Teraz przyszedł czas na generała Sikorskiego (…) Ta praca sprawiła mi wiele przyjemności. Chciałbym wykonać też pomnik generała Andersa.”
Uroczystość odsłonięcia pomnika zgromadziła wielu polskich i brytyjskich gości, którzy przyjechali z całego Zjednoczonego Królestwa. Wśród zgromadzonych udało nam się dostrzec, między innymi, burmistrz Newark Pamelę Ball, byłego burmistrza Laurence Goffa, dr Andrzeja Suchcitza, dyrektora archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Justina Maciejewskiego, dyrektora londyńskiego National Army Museum, księdza Bogdana Kołodzieja, rektora Polskiej Misji Katolickiej w Wielkiej Brytanii, Andrzeja Jurenkę, Prezesa Ogniska Polskiego, polityków, wielu przedstawicieli władz wojskowych i dyplomatycznych.
Najdłuższą drogę pokonali jednak polscy motocykliści. 32-osobowa grupa (w tym 8 Pań) z Motocyklowego Stowarzyszenie im. Witolda Pileckiego Wschód – Zachód wzięła udział w Rajdzie im. Władysława Sikorskiego po Zjednoczonym Królestwie. W ciągu 10 dni (od 26 czerwca) odwiedzili najważniejsze polskie miejsca pamięci, przemierzając tysiące kilometrów. Byli pod Pomnikiem Katyńskim na cmentarzu Gunnersbury, pod Polish War Memorial w Northolt, w Instytucie Sikorskiego, w bunkrze RAF, Ognisku, Studium Polski Podziemnej, w Polskim Klubie w Kirkcaldy, pod obeliskiem ku czci gen. Sosabowskiego, w Domu Polskim w Glasgow. Odwiedzili liczne cmentarze, pomnik Misia Wojtka w Edynburgu i usiedli na ławeczce gen. Maczka. Wczoraj dotarli do Newark, by wziąć udział w uroczystościach odsłonięcia pomnika gen. Władysława Sikorskiego. Rafał Lusina, Prezes Stowarzyszenia powiedział nam: „Do Polski wracamy za 2 dni. Dziś wystawiamy poczet sztandarowy, składamy wieniec na symbolicznym grobie generała i organizujemy przejazd, by uczcić generała. Nagrajcie go koniecznie!”
Nagranie przejazdu dostępne jest tutaj.
Newark i Polskę łączą długotrwałe relacje. Sekcję Polskich Grobów Wojennych na cmentarzu w Newark otworzył w 1941 r. właśnie gen. Władysław Sikorski (który z tego miejsca został ekshumowany i przetransportowany do Polski w 1993 roku, gdzie spoczął na Wawelu).
Cmentarz w Newark jest największym skupiskiem polskich grobów wojennych na terenie Wielkiej Brytanii. Znajduje się tu prawie 400 grobów polskich żołnierzy, czyli blisko 1/5 spośród 2158 pochowanych Polaków poległych podczas II wojny światowej. W centralnej części cmentarza znajduje się pomnik w postaci krzyża upamiętniający polskich lotników, odsłonięty w 1941 roku podczas ceremonii z udziałem prezydenta Władysława Raczkiewicza oraz Władysława Sikorskiego. Obok krzyża pochowani zostali na tym cmentarzu – Władysław Sikorski w 1943, Władysław Raczkiewicz w 1947, August Zaleski w 1972 i Stanisław Ostrowski w 1982 roku.
Szczątki wszystkich trzech prezydentów ekshumowane zostały w 2022 roku i przewiezione do Mauzoleum Prezydentów na Uchodźstwie w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie. Pisaliśmy o tym w naszej relacji Ostatnie pożegnanie szczątków Prezydentów RP na uchodźstwie, które powróciły do Ojczyzny.
To już drugi pomnik generała Sikorskiego w Wielkiej Brytanii. Pierwszy pomnik znajduje się w samym sercu Londynu, przy Portland Place. Został odsłonięty przez księcia Kentu 24 września 2000 roku i jest hołdem nie tylko dla polskiego dowódcy wojskowego z czasów II wojny światowej, ale także dla polskich żołnierzy, którzy walczyli u boku sił brytyjskich.
Pomnik został odsłonięty w obecności setek zaproszonych gości i pozostanie dowodem pamięci o wybitnym mężu stanu i symbolem przyjaźni między naszymi narodami.
Dalsza część uroczystości ku czci gen. Sikorskiego miała miejsce w Ratuszu Miejskim, który na tę okazję został udekorowany dumnie powiewającymi polskimi flagami.
Maria Byczynski
Zdjęcia: British Poles
