Muzeum Powstania Warszawskiego przeprowadziło wyjątkowy wywiad z Justinem Maciejewskim – dyrektorem National Army Museum w Londynie oraz synem uczestnika Powstania Warszawskiego, Bogusława „Boba” Maciejewskiego. Rozmowa, przeprowadzona przez Johna Beauchampa w ramach projektu „Korzenie Pamięci”, jest osobistym i świadectwem losów jednej z wielu polskich rodzin, których historia została naznaczona dramatem wojny i emigracji.

Justin Maciejewski spędził 27 lat w służbie wojskowej i zakończył ją w stopniu generała brygady. Jego ostatnim stanowiskiem w siłach zbrojnych było stanowisko Director Combat, czyli profesjonalnego szefa Królewskiego Korpusu Pancernego i Piechoty. Wcześniej zdobył rozległe doświadczenie dowódcze i sztabowe, a po dowodzeniu swoim batalionem – 2. Batalionem Strzelców – w Iraku, został odznaczony Krzyżem Wybitnej Służby (DSO). Ukończył studia magisterskie z zakresu studiów obronnych na King’s College w Londynie oraz historię na Uniwersytecie w Cambridge, gdzie specjalizował się w historii imperium brytyjskiego i historii wojskowości.

W wywiadzie Justin Maciejewski opowiada o swoim ojcu jako postaci charyzmatycznej i niezwykle barwnej – muzyku, późniejszym muzykologu. Opowiada jednak wiele o jego doświadczeniu jako żołnierza Armii Krajowej. Choć Justin jest dumny ze swoich polskich korzeni, to z czasem świadomie wybrał drogę integracji ze społeczeństwem brytyjskim. 

Całość wywiadu mogą obejrzeć państwo poniżej. Rozmowa jest przeprowadzona w języku angielskim (polskie napisy).

Dla Justina ojciec był bardzo ważną osobą nie tylko przez to, czego dokonał, ale także przez to, o czym do końca nie zdecydował się opowiedzieć. Pewne tematy, jak pobyt w obozie Sandbostel, w którym był przetrzymywany po upadku Powstania Warszawskiego, pozostały dla niego tematem tabu aż do śmierci. Warunki panujące w tym miejscu były wyjątkowo ciężkie – z powojennych pamiętników żołnierzy brytyjskich, którzy wyzwolili obóz w kwietniu 1945 roku, wynika, że było to jedno z najbardziej dramatycznych miejsc, jakie widzieli. 

Widzowie mogą także usłyszeć o ogromnej stracie Bogusława Maciejewskiego, jaką była śmierć jego brata bliźniaka w Powstaniu Warszawskim. Obydwaj bracia walczyli w tym samym batalionie „Odwet”, ale tylko 1 z nich przeżył wojnę. Brat-bliźniak został pochowany na warszawskich Powązkach. Wzruszające jest, że ojciec Justina Maciejewskiego zażyczył sobie, by po śmierci zostać pochowanym obok brata, w Ojczyźnie. Reprezentacja portalu British Poles corocznie 1 sierpnia zapala znicz na ich grobie.

W trakcie rozmowy pojawiły się również refleksje na temat współczesnej tożsamości, dziedziczenia pamięci i traumy przez pokolenia. Maciejewski przyznał, że choć dorastał w Wielkiej Brytanii, reaguje na wydarzenia takie jak rosyjska inwazja na Ukrainę z intensywnością, którą przypisuje zakorzenieniu w polskiej pamięci historycznej. Dla niego historia Powstania Warszawskiego to nie tylko przeszłość – to źródło wartości i zobowiązań przekazywanych kolejnym pokoleniom.

Justin Maciejewski powiedział także o odziedziczonej po ojcu spontaniczności, która pozostaje bardzo ważną cechą, także dla współczesnych żołnierzy. Wspomniał także wiele praktycznych rad, które jego ojciec formułował wiedząc, że syn udaje się do Irlandii Północnej czy Iraku, przestrzegając przed znanymi sobie zagrożeniami takie jak ostrzał snajperski czy artyleryjski. 

Dyrektor National Army Museum zauważył także, jak słaba jest wciąż znajomość Powstania Warszawskiego w Wielkiej Brytanii. Brytyjczycy kojarzą udział Polaków w II wojnie światowej głównie z pilotami Dywizjonu 303, a mało kto słyszał o walkach w okupowanej Warszawie. Jednocześnie Maciejewski podkreślił, że zmieniają się stosunki polsko-brytyjskie, a milion Polaków mieszkających dziś w Wielkiej Brytanii tworzy nowy most między dwoma narodami.

Na zakończenie rozmowy Justin Maciejewski podzielił się trzema uniwersalnymi lekcjami, które jego zdaniem powinny zostać przekazane przyszłym pokoleniom: koniecznością walki o wolność, potrzebą budowania sojuszy oraz wartością odporności psychicznej i zdolności do odbudowy życia na nowo.

Była to rozmowa nie tylko o historii jednego człowieka, ale także o dziedzictwie, które trwa i kształtuje nas dziś.

Dzięki zbiórce społecznej zainicjowanej przez portal British Poles, 25 czerwca 2021 roku w National Army Museum w Londynie doszło do historycznego wydarzenia – miejsce miała uroczystość odsłonięcia popiersia jednego z największych polskich bohaterów okresu drugiej wojny światowej, generała Władysława Andersa. Dyrektor Muzeum Justin Maciejewski, okazał duże wsparcie i determinację dla realizacji projektu.

Źródło: Muzeum Powstania Warszawskiego

Zdjęcia: British Poles

Tomasz Modrzejewski, Maria Byczynski