Niedawno rozmawiałam z moim długoletnim przyjacielem Michaelem Fergusonem, Szkotem z „krwi i kości”, który jak zawsze, wspominał swego wuja, Polaka.   Tym razem Michael zaproponował mi abym przekazała kilka książek po wuju do biblioteki Polskiej w POSKU w Londynie.  Były to jedyne pamiątki, które pozostały po wuju, który był jednym z najbardziej prominentnych i wysoce udekorowanych za swe zasługi Polskich wojskowych i polityków w powojennym Londynie.

Od nitki do kłębka, w trakcie historii o wuju, dowiedziałam się że ojciec Michaela był bratem żony Ludwika Ząbkowskiego, Mary Milroy z domu Ferguson, urodzonej w Szkocji w 1913 roku, a po mężu Ząbkowski.  

Pomimo trudno wymawialnego dla przeciętnego Szkota nazwiska Ząbkowskich, historia Polskiego generała, działacza emigracyjnego, polityka oraz ministra Rządu Polskiego na Uchodźstwie może przyprawić o dumę każdego Polaka i niejednego Szkota.        

Kim więc był wuj Ludwik?

Generał Ludwik Ząbkowski to bohater spod Monte Cassino, bojownik o wolną Polskę, członek Rządu Emigracyjnego w Londynie oraz obrońca prawdy o Katyniu, w tym inicjator i prekursor budowy Pomnika Katyńskiego w Londynie.  Jest to postać ważna w historii Polski, choć niestety bardzo mało znana współcześnie zamieszkującym Londyn Polakom.

Ludwik Ząbkowski urodził się dnia 1 lutego 1891 roku w Lackiej Woli, na kresach Rzeczpospolitej w rodzinie o rodowodzie szlacheckim, patriotycznym i wolnościowym.  Od samego początku formowała go idea patriotyzmu i umiłowanie Polski, choć jeszcze wtedy nie było wolnej Polski – była nadal pod zaborami. 

Mało wiemy o dzieciństwie generała, jakkolwiek wiemy że młody Ludwik ukończył studia prawnicze we Lwowie, choć kariera prawnicza nie była mu pisana.  Żyjąc i wychowując się pod zaborem Austriackim, chciał zawsze walczyć i służyć wolnej Polsce.  Po studiach odbył więc służbę wojskową w armii austriackiej, do której dostał przydział, tamże otrzymał przeszkolenie i rozpoczął karierę wojskową jako oficer.   

Dopiero po uzyskaniu przez Polskę niepodległości dołączył do formującego się wojska Polskiego i mógł spełnić swe marzenia – zostać Oficerem Polskim.  Ludwik, w listopadzie 1918, zostaje przyjęty do Wojska Polskiego i rozpoczyna swoją karierę w artylerii, której pozostał wierny do końca.  Awansuje szybko i w latach 1922–1927 zostaje pełniącym obowiązki zastępcy, a później zastępcą dowódcy 2 pułku artylerii ciężkiej w Chełmie.

Następnie Ludwik kontynuuje służbę w artylerii i w latach 1927–1929 i zostaje zastępcą dowódcy 5 pułku artylerii ciężkiej w Krakowie, by w latach 1929–1934 zostać komendantem Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim.  W latach 1934–1937 jest już dowódcą 5 pułku artylerii ciężkiej.   Do rozpoczęcia wojny, w 1939 Ludwik dowodzi 10 Grupą Artylerii w Przemyślu. W miesiąc przed napaścią Niemców na Polskę jako doświadczony dowódca, w sierpniu 1939, Ząbkowski zostaje mianowany dowódcą artylerii Korpusu Interwencyjnego dowodzonego przez gen. bryg. Stanisława Skwarczyńskiego.  W tym korpusie walczy też o Polskę w kampanii wrześniowej.

Po rozwiązaniu korpusu, Ząbkowski miał objąć stanowisko dowódcy artylerii Grupy Odwodów „Wyszków”.  Jednak w wyniku zmiany decyzji dowództwa i sytuacji na froncie, Ząbkowski ostatecznie zostaje dowódcą artylerii Południowego Zgrupowania Armii „Prusy”. 

Po kampanii wrześniowej 1939 nasz bohater przedostaje się do Francji, a potem do Wielkiej Brytanii, gdzie dowodzi w I Korpusie Polskim. Tutaj walczy dalej z okupantem hitlerowskim o wolna Europe, a przede wszystkim o swoja ukochana Polskę, którą ma nadzieje wyzwolić.  W I Korpusie Polskim Ząbkowski dowodzi artylerią 8 Brygady Kadrowej Strzelców.  

W 1941 zostaje przeniesiony do ZSRR, a następnie na Bliski Wschód, gdzie Ząbkowski jest m.in. komendantem Centrum Wyszkolenia Artylerii.  Wraz z generałem Władysławem Andersem, swym dowódcą, bierze udział w kampanii włoskiej jako dowódca 2 Grupy Artylerii 2 Korpusu Polskiego.   Wraz z Andersem I pod jego dowództwem bierze również udział w zwycięskiej Bitwie pod Monte Cassino.  

Podsumowując awanse Generała Ludwika Ząbkowskiego chronologicznie przebiegały one następująca: w stopniu Majora służył od 3 maja 1922 w korpusie oficerów artylerii.  Następnie w randze Podpułkownika służy od 1 grudnia 1924, przy czym z dniem 15 sierpnia 1924 dowodzi w korpusie oficerów artylerii.  Następnie służy w randze pułkownika z dniem 1 stycznia 1931 w korpusie oficerów artylerii.  Finalnie otrzymuje awans na Generała Brygady w dniu 1 kwietnia 1945.

Po wojnie Ludwik Ząbkowski pozostaje na emigracji w Londynie. Jak wszyscy Polacy, ma nadzieje na powrót i odbudowę zrujnowanej przez wroga ojczyzny.   Niestety nie dane mu było wrócić do kraju, wiedział że czekałaby go niechybna śmierć z ręki komunistycznych katów SB o rodowodach NKWD a marionetkowy prosowiecki rząd w Polsce nie miałby dla niego litości.  Nie chciał przystawać na żadne kompromisy z prosowiecką władzą Polski Ludowej.

Żyć w powojennym Londynie tuż po wojnie nie było łatwo, choć było bezpiecznie.  Dla Polskich żołnierzy, bohaterów i aliantów Wielkiej Brytanii nie było ani pracy, ani pomocy od władz brytyjskich, choć przecież walczyli razem z Brytyjczykami o wolność.  Ludwik Ząbkowski wykorzystując własne skromne oszczędności kupił dom na wynajem, pełniąc w nim sam rolę administratora i stróża, co pozwalało mu na uzyskanie środków utrzymania.  Ożenił się z piękna Szkotką, o 22 lata młodsza od siebie, Mary Milroy Fergusson. Zaczęło się życie emigracyjne, z daleka od Ojczyzny, choć ani na chwile Ludwik nie przestał myśleć i działać na rzecz wolnej Polski.    

Zaangażował się już wówczas w politykę i wkrótce został prominentnym politykiem w Rządzie Polskim na Emigracji.   Była to kariera długa i owocna, a sprawowane przez niego funkcje były zaszczytne.  Angażował się jak mógł w sprawy obrony Polskich wartości, chociażby przez wiele lat walcząc o odkrycie prawdy o Katyniu i sprawę wybudowania pomnika Katyńskiego w Anglii, choć Anglicy byli wówczas temu przeciwni.

W polityce, podobnie jak w armii, Ludwik Ząbkowski odniósł dużo sukcesów – doszedł do najwyższych funkcji państwowych.   

Od grudnia 1954 do czerwca 1955 Ząbkowski pełnił zaszczytna funkcje ministra obrony narodowej w rządzie Stanisława Mackiewicza.  Zdobył zaufanie rządu oraz Premiera Mackiewicza.  Zaufanie to zdobył ciężka praca, oddaniem oraz walka na rzecz niepodległej Ojczyzny.   Mandat zaufania procentował, i 1 lutego 1971 Ząbkowski został powołany na stanowisko prezesa Najwyższej Izby Kontroli na Uchodźstwie – pełnił tę funkcję do połowy 1973, kiedy to został członkiem Rady Narodowej RP. 

Generał Ludwik Ząbkowski zdobył bardzo wiele odznaczeń i orderów wojskowych i cywilnych za swoja służbę i męstwo w walce o Ojczyznę.  Są między innymi: Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari – za męstwo i dzielność żołnierską – najwyższe polskie odznaczenie wojenne, nadawane za wybitne zasługi bojowe, oraz Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari.  

Ząbkowski otrzymał również Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski – Polonia Restituta (PR), drugie pod względem starszeństwa polskie państwowe odznaczenie cywilne (po Orderze Orła Białego), nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami.  

Inne ważne odznaczenia, które otrzymał Ząbkowski to: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, nadany mu w 1936, Krzyż Walecznych – który został mu nadany aż czterokrotnie (po raz 2 i 3 w 1921), Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami, Złoty Krzyż Zasługi, Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921, Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości –odznaczenie ustanowione rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 września 1928 roku dla upamiętnienia dziesięciolecia odzyskania niepodległości..  

Niestety los okazał się okrutny – wszystkie medale i odznaczenia Generała zostały skradzione państwu Ząbkowskim – podczas włamania do ich domu w Londynie przez nieznanych sprawców. Nigdy już ich nie odzyskali.  

Generał Ludwik Ząbkowski Zmarł w wieku 82 lat, w grudniu 1973 w Londynie. Pochowany został na cmentarzu Gunnersbury, niedaleko od pomnika Katyńskiego, o którego powstanie tak uparcie walczył. Małżonka Generała, Mary Milroy Ząbkowski, zmarła w 1993 roku, w wieku lat 80-ciu, przeżywszy męża o równe 20 lat.

Chciałabym – podobnie jak siostrzeniec Generała, aby pamięć po tym jednym z najważniejszych generałów Polskich II Rzeczpospolitej i członków Rządu RP na Emigracji była nadal żywa w pamięci Polaków, szczególnie tych w Londynie.  A ostatnie pamiątki – książki Generała, oczywiście przekaże do biblioteki Polskiej POSK w Londynie, aby młode pokolenia Polaków na emigracji mogły się również z nimi zapoznać.

Cześć Jego Pamięci!

Autorka tekstu:  Iwona Golińska

Zdjęcia: archiwum autorki