Hrabina Teresa Łubieńska – zapomniany anioł z Ravensbrück

24 maja, 2023

Życiorys hrabiny Teresy Łubieńskiej to materiał na znakomity scenariusz filmowy. Jej życie, pełne bohaterstwa i poświęcenia dla innych, zakończyło się dramatyczną śmiercią, która wzburzyła brytyjską opinię publiczną. Było to niewątpliwie jedno z najbardziej niewyjaśnionych zabójstw w historii angielskiej kryminalistyki. Córka hrabiny twierdziła, że motywy morderstwa były polityczne. W posiadaniu jakich tajemnic mogła być hrabina? 

West London Observer, 23 sierpnia 1957

Kim była hrabina Teresa Łubieńska?

Hrabina Teresa Łubieńska, herbu Bończa, z domu Skarżyńska córka Wacława Skarżyńskiego i Krystyny z domu Gołębiowskiej, urodzona 18 kwietnia 1884 roku w majątku Rybie pod Warszawa, zmarła tragicznie 25 maja 1957 roku w Londynie. Ta polska arystokratka i działaczka społeczna, porucznik AK o pseudonimie „33”, była związana z organizacjami Muszkieterzy „MU”, Związek Walki Zbrojnej, a później Armia Krajowa.

Teresa Łubieńska była wychowanką Sióstr Niepokalanek w Gimnazjum nr 11 w Jarosławiu.

Po ukończeniu gimnazjum zaczęła naukę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na kierunku literatura i historia. W 1902 r. wyszła za mąż za Edwarda Łubieńskiego. W 1906 r. w rodzinnym majątku w Łaszowie urodził się ich syn, Stanisław, a w 1910 roku córka Izabela.

Herb Bończa

Łubieńska była bardzo aktywną działaczką w organizacji polskiego Czerwonego Krzyża. Była też mocno związana z 14 pułkiem Ułanów Jazłowieckich. W 1919 roku w wojnie polsko – bolszewickiej zginął jej mąż. Syn Stanisław, który był dyplomowanym rotmistrzem a w chwili wybuchu wojny oficerem operacyjnym w Podolskiej Brygadzie Kawalerii Armia Poznań, zginął na skutek odniesionych ran pod Wólką Węglową w Puszczy Kampinoskiej 19 września 1939 roku.

Stanisław Łubieński

Teresa Łubieńska w pierwszych dniach września 1939 r. pracowała w Telekomunikacji, zajmując się alarmami lotniczymi, następnie w Komendzie miasta Warszawy a później w hotelu Europejskim, gdzie mieściła się ogromna część biur Komendy. Tam mieścił się też punkt żywnościowy dla oficerów wracających z pola walki. Podczas niemieckich bombardowań hrabina budynku została lekko ranna, a jej współpracownica, Marta Korrompayowne, zginęła.

Praca konspiracyjna

Hrabina podczas wojny mieszkała na Placu Zbawiciela w Warszawie. Od chwili kapitulacji Warszawy mieszkanie zwane „Zbawienie” stało się komórką konspiracyjną, służącą osobom potrzebującym schronienia.

Dom na Placu Zbawiciela

W dniu 12 października 1939 roku do Warszawy przybył Stefan Stewit – Witkowski, którego Teresa znała przed wojną. Ten polski inżynier był dowódcą dywersyjnego oddziału walczącego pod dowództwem generała Kleeberga w ostatniej bitwie obronnej w 1939 r. Stefan Witkowski założył tego dnia tajną Organizację Muszkieterzy „MU”. Mieszkanie Teresy Łubieńskiej stało się pierwszą kwaterą Muszkieterów, służąc na początku jako sekretariat i punkt kontaktowy. Pełnione funkcje Teresy Łubieńskiej w Organizacji Muszkieterów to:

  • Główne kierownictwo i odpowiedzialność za sprawne działanie komórki
  • Sekretariat ściśle tajnych raportów i korespondencji
  • Dostarczanie do fotografa dokumentów i map z biur niemieckich
  • Pisanie i odczytywanie szyfrowanych grypsów z Pawiaka
  • Przechowywanie tajnych dokumentów, mundurów oraz akcesoriów przygotowanych do sabotażu.
Ryngraf Muszkieterów

Z pomocy „Zbawienia” a także samej hrabiny skorzystało dużo znanych osobistości, w tym generał Klemens Rudnicki odbity ze szpitala dla jeńców w Błoniu. Generał został przewieziony samochodem Czerwonego Krzyża do mieszkania Łubieńskiej. Przebywał tam przez kilka tygodni, oczekując na wyrobienie fałszywych dokumentów na nazwisko Józef Rumiński. „Zbawienie” było także punktem ukrywania agentów, na przykład Klementyny Mańkowskiej, Marii Krzeczunowicz oraz słynnej Krystyny Skarbek.

Do grona ukrywających się osób zaliczali się też kurierzy, którzy przybywali prosto z Węgier: Jan Łożanski ps. Orzeł i Jan Frajzler. Z komórką „Zbawienie” kontaktowali się, między innymi, generał Bór-Komorowski, Stefan Rowecki ps. Grot, Jan Włodarkiewicz, twórca współtworzonej wraz z Witoldem Pileckim organizacji Tajna Armia Polska TAP, Kazimierz Leski ps. Bradl – członek Muszkieterów później ZWZ /AK, Mieczysława Ćwiklińska – aktorka i śpiewaczka oraz Irena Kwiatkowska – aktorka (obie związane z organizacją Muszkieterzy).

Od 18 września 1942 roku zaczyna się czarny scenariusz w działalności Teresy Łubieńskiej. Najpierw zostaje zamordowany szef Organizacji Muszkieterzy Stefan Stewit – Witkowski, a dzień później Gestapo aresztuje dwie osoby ściśle współpracujące z Teresą – adwokat Kisielewski oraz Ludwik Plater – Zyberk.

Aresztowanie i wysyłka do obozu w Ravensbrück

Dnia 11 listopada 1942 r. hrabina została aresztowana we własnym mieszkaniu, przewieziona na Pawiak i poddana ciężkiemu śledztwu, które trwa pół roku.  Nie wydała nikogo. 13 maja 1943 r. została wysłana do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Dnia 14 sierpnia 1944 roku,  wobec zbliżającej się ofensywy, została wysłana pierwszym transportem do niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück, a tam w marcu 1945 r. skazana na „Lagier Śmierci „. Hrabina była znana i ceniona wśród więźniarek obozu. Podtrzymywała na duchu kobiety idące na śmierć. Miała dwukrotnie możliwość ucieczki, ale odmówiła twierdząc, że „jej obowiązkiem było pozostanie ze swoimi towarzyszkami i dzielić wspólny los”. Więźniarki widziały w niej ostoję i garnęły się w obliczu zbliżającej śmierci.

Wyjazd do Londynu

Łubieńska wraz z grupą skazanych została cudem uratowana przez Szwajcarski oraz Szwedzki Czerwony Krzyż. 25 kwietnia 1945 roku wyjechała z Czerwonym Krzyżem do Szwecji. Po pobycie w Szwecji i zakończeniu wojny hrabina przyjechała do Londynu. W Anglii przebywała już jej córka, która przed wybuchem wojny pracowała w MSZ w Paryżu, a później została ewakuowana do Anglii. Teresa Łubieńska współpracowała z Czerwonym Krzyżem, a także pomagała więźniom obozów koncentracyjnych w załatwianiu odszkodowań. Była bardzo znana i szanowana przez londyńską Polonię.

Tajemnicza śmierć

15 czerwca 1952 r. została zamordowana Krystyna Skarbek, bardzo dobra koleżanka Łubieńskiej z organizacji Muszkieterzy. Teresa była tym tragicznym wydarzeniem bardzo podłamana i zaniepokojona. Pięć lat później, 24 maja 1957 roku, Teresa wracała z przyjęcia u znajomych w dzielnicy Ealing. Podróżowała linią metra Picadilly w towarzystwie polskiego kapelana wojskowego księdza K. Krzyżanowskiego, który wysiadł na stacji Earls Court. Teresa wysiadła na następnej stacji tj. Gloucester Road i skierowała się w kierunku wind. Tam została napadnięta i pchnięta nożem pięciokrotnie, w tym w samo serce. Została znaleziona przez pracownika stacji, który akurat zjechał windą na dół.  Teresie udało się wypowiedzieć ostatnie słowa: „bandit”. Została przewieziona do szpitala St Mary Abbott’s w dzielnicy Kensington, ale jej życia nie udało się uratować.

Nagrobek na Cmentarzu Brompton w Londynie

Było to jedno z najbardziej niewyjaśnionych zabójstw w historii angielskiej kryminalistyki. Choć przesłuchano tysiące świadków i sprawa trwała kilkanaście lat, sprawcy morderstwa Teresy nie udało się znaleźć. Izabela, córka hrabiny, w jednym z udzielonych wywiadów wyraziła pewność, że był to mord polityczny. Łubieńska, poprzez swoje rozległe kontakty, była w posiadaniu wielu tajemnic politycznych. Mogła posiadać wiedzę na temat śmierci generała Władysława Sikorskiego lub mordu polskich oficerów w Katyniu. Obydwa te tematy były bardzo niewygodne dla brytyjskiej polityki.

Belfast Telegraph, 25 maja 1957

Teresa Łubieńska na kilka dni przed śmiercią zgłaszała na posterunku policji, że ktoś ją śledził. Kto i dlaczego zamordował 73-letnią polką arystokratkę? Czy była to zemsta, napad czy działanie obcych służb?

Na to pytanie nikt nie jest w stanie odpowiedzieć do dnia dzisiejszego.

Tomasz Muskus

Zdjęcia: domena publiczna i prywatna kolekcja Tomasza Muskusa

Materiał źródłowy wykorzystany w artykule:  http://klasztor.niepokalanki.edu.pl/                   https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2019/11/12/the-murder-of-countess-teresa-lubienska/

Archiwa Studium Polski Podziemnej https://www.studium.org.uk/index.php/pl/

 

Socials:

Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR: