Hrabina Teresa Łubieńska – zapomniany anioł z Ravensbrück

2 listopada, 2020

Życiorys hrabiny Teresy Łubieńskiej to materiał na znakomity scenariusz filmowy. Jej życie, pełne bohaterstwa i poświęcenia dla innych, zakończyło się dramatyczną śmiercią, która wzburzyła brytyjską opinią publiczną i nigdy nie została rozwiązana. Było to niewątpliwie jedno z najbardziej niewyjaśnionych zabójstw w historii angielskiej kryminalistyki. Córka hrabiny twierdziła, ze motywy morderstwa były polityczne. W posiadaniu jakich tajemnic mogła być hrabina? 

West London Observer, 23 sierpnia 1957

Kim była hrabina Teresa Łubieńska?

Hrabina Teresa Łubieńska, herbu Bończa, z domu Skarżyńska córka Wacława Skarżyńskiego i Krystyny z domu Gołębiowskiej, urodzona 18 kwietnia 1884 roku w majątku Rybie pod Warszawa, zmarła tragicznie 25 maja 1957 roku w Londynie. Polska działaczka społeczna, porucznik AK o pseudonimie “33” związana z organizacjami Muszkieterzy „MU” oraz Związek Walki Zbrojnej, a później Armia Krajowa.

Teresa Łubieńska była wychowanką Sióstr Niepokalanek w Gimnazjum nr 11 w Jarosławiu.

Następnie zaczęła naukę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie o kierunku literatura i historia a także kierunek artystyczny na wyższym kursie artystycznym im. Adriana Baranieckiego w Krakowie. W 1902 r. wyszła za mąż za Edwarda Łubieńskiego. W 1906 r. w rodzinnym majątku w Łaszowie urodził się syn, Stanisław, a w 1910 r. córka Izabela.

Herb Bończa

Była bardzo aktywna w organizacji polskiego Czerwonego Krzyża a także mocno związana z 14 pułkiem Ułanów Jazłowieckich. Owdowiała w 1919 r., jej mąż zginął w wojnie polsko -bolszewickiej, a jej syn Stanisław, który był dyplomowanym rotmistrzem a w chwili wybuchu 2 wojny światowej był oficerem operacyjnym w Podolskiej Brygadzie Kawalerii Armia Poznań, zginął na skutek odniesionych ran pod Wólką Węglową w Puszczy Kampinoskiej 19 września 1939 roku.

Stanisław Łubieński

Teresa Łubieńska w pierwszych dniach września 1939 r. pracowała w Telekomunikacji, zajmowała się alarmami lotniczymi do chwili podejścia Niemców pod Warszawę. Od 10 września 1939 r. pracowała w Komendzie miasta Warszawy a później w hotelu Europejskim, gdzie mieściła się ogromna część biur Komendy, w której był punkt żywnościowy dla nadciągających z pola walki oficerów. Podczas niemieckich bombardowań budynku pozostawała na posterunku aż do dnia 25 września, gdy 5 pocisków zniszczyło salę gdzie się znajdowała zabijając jedna z jej współpracownic Martę Korrompayowne a ją lekko raniąc.

Praca konspiracyjna

Teresa Łubieńska podczas wojny mieszkała na Placu Zbawiciela w Warszawie, wejście od ulicy 6 sierpnia mieszkanie 7. Od chwili kapitulacji Warszawy mieszkanie zwane “Zbawienie “staje się wkrótce komórka konspiracyjna, gdzie będzie   służyć schronieniem dla wielu potrzebujących osób.

Dom na Placu Zbawiciela

W dniu 12 października 1939 roku do mieszkania przybywa spod Kocka Stefan Stewit -Witkowski, którego Teresa znała przed wojna. To polski inżynier, dowódca dywersyjnego oddziału walczącego pod dowództwem Generała Kleeberga w ostatniej bitwie obronnej w 1939 r. Stefan Witkowski zakłada tego dnia tajna Organizacje Muszkieterzy „MU”, mieszkanie Teresy stało się pierwszą kwaterą Muszkieterów służąc na początku jako sekretariat i punkt kontaktowy. Pełnione funkcje Teresy Łubieńskiej w Organizacji Muszkieterów to :

  • Główne Kierownictwo i Odpowiedzialność za sprawne działanie komórki
  • Sekretariat ściśle tajnych raportów i korespondencji
  • Dostarczanie do fotografa i z powrotem różnych dokumentów i map wykładanych z biur niemieckich przez ludzi pracujących w organizacji
  • Pisanie i odczytywanie szyfrowanych grypsów na Pawiak i z powrotem –
  • Przechowywanie tajnych dokumentów, mundurów oraz akcesoriów przygotowanych do sabotażu.
Ryngraf Muszkieterów

Z pomocy “Zbawienia ” a także Teresy skorzystało dużo znanych osobistości, w tym Generał Klemens Rudnicki wykradziony ze szpitala dla jeńców w Błoniu samochodem Czerwonego Krzyża i przewieziony do jej mieszkania, gdzie przez kilka tygodni przebywał do momentu wyrobienia nowych papierów na nazwisko Józef Rumiński. „Zbawienie” było także punktem przyjmowania, ukrywania i odprawy agentów jak np. Klementyna Mańkowska wywiadowczyni na Niemcy, a także niezrównana wywiadowczyni na Rosję Maria Krzeczunowicz oraz słynna Krystyna Skarbek.

Do grona tego zaliczają się też kurierzy, którzy przybywali prosto z Węgier: Jan Łożanski ps. Orzeł i Jan Frajzler. Z komórką “Zbawienie ” kontaktowali się generał Bór-Komorowski, Stefan Rowecki ps. Grot, Jan Włodarkiewicz, twórca współtworzonej wraz z Witoldem Pileckim organizacji Tajna Armia Polska TAP, Kazimierz Leski ps. Bradl – członek Muszkieterów później ZWZ /AK, Mieczysława Ćwiklińska – aktorka i śpiewaczka oraz Irena Kwiatkowska – aktorka, obie związane z organizacja Muszkieterzy.

Od 18 września 1942 r zaczyna się czarny scenariusz w działalności Teresy Łubieńskiej – zostaje zamordowany szef Organizacji Muszkieterzy Stefan Stewit – Witkowski, a dzień później Gestapo aresztuje dwie osoby ściśle współpracujące z Teresą Łubiańską – adwokat Kisielewski oraz Ludwik Plater – Zyberk.

Aresztowanie i wysyłka do obozu w Ravensbrück

Dnia 11 listopada 1942 r. Teresa zostaje aresztowana we własnym mieszkaniu następnie zostaje przewieziona na Pawiak i podana ciężkiemu śledztwu, które trwa pół roku.  Nie wydaje nikogo oraz udaje jej się ostrzec organizację. 13 maja 1943 r. zostaje wysłana do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Dnia 14 sierpnia 1944 roku,  wobec zbliżającej się ofensywy, zostaje wysłana pierwszym transportem do niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück, a tam w marcu 1945 r. skazana na zagazowanie i tak zwany “Lagier Śmierci “. Hrabina była znana i ceniona wśród więźniarek obozu. Podtrzymywała na duchu kobiety idące na śmierć. Miała dwukrotnie możliwość ucieczki, ale odmówiła twierdząc, że “jej obowiązkiem było pozostanie ze swoimi towarzyszkami i dzielić wspólny los”. Więźniarki widziały w niej ostoję i garnęły się w obliczu zbliżającej śmierci.

Wyjazd do Londynu

Łubieńska wraz z grupą skazanych zostaje cudem uratowana przez Szwajcarski oraz Szwedzki Czerwony Krzyż. 25 kwietnia 1945 roku wyjeżdża z Czerwonym Krzyżem do Szwecji. Po pobycie w Szwecji i zakończeniu wojny Teresa Łubieńska przyjeżdża do Londynu, gdzie przebywa już jej córka, która przed wybuchem wojny pracowała w MSZ w Paryżu a później została ewakuowana do Anglii. Teresa Łubieńska współpracuje z Czerwonym Krzyżem a także pomaga więźniom obozów koncentracyjnych w załatwianiu odszkodowań i jest bardzo znana i doceniana wśród Polonii Londyńskiej.

Tajemnicza śmierć

15 czerwca 1952 r. zostaje zamordowana przez pchnięcie nożem zidentyfikowanego osobnika jej bardzo dobra koleżanka z organizacji Muszkieterzy – Krystyna Skarbek. Teresa jest tym bardzo podłamana i zaniepokojona. Pięć lat później 24 maja 1957 r. Teresa wraca z przyjęcia u znajomych, u których była w dzielnicy Ealing. Podróżuje linią metra Picadilly w towarzystwie polskiego kapelana wojskowego księdza K. Krzyżanowskiego, który wysiada na stacji Earls Court. Teresa wysiada na następnej stacji tj. Gloucester Road i kieruje się w kierunku wind. Tam zostaje napadnięta i pchnięta nożem pięciokrotnie, w tym w serce. Zostaje znaleziona przez pracownika stacji, który akurat zjechał winda na dół.  Teresie udaje się wypowiedzieć ostatnie słowa: “bandit”. Zostaje przewieziona do szpitala St Mary Abbot’s w dzielnicy Kensington, ale jej życia nie daje się uratować.

Nagrobek na Cmentarzu Brompton w Londynie

Było to jedno z najbardziej niewyjaśnionych zabójstw w historii angielskiej kryminalistyki. Choć przesłuchano tysiące świadków i sprawa trwała kilkanaście lat, sprawcy morderstwa Teresy nie udało się znaleźć. Córka Teresy Łubieńskiej – Izabela w jednym z udzielonych wywiadów powiedziała, że jest pewna, że był to mord polityczny a jej mama padła ofiara zemsty. Hrabina, poprzez swoje rozległe kontakty, była w posiadaniu wielu tajemnic politycznych. Mogła posiadać wiedzę na temat śmierci generała W. Sikorskiego  lub o mordzie polskich oficerów w Katyniu. Obydwa te tematy były bardzo niewygodne dla brytyjskiej polityki.

Belfast Telegraph, 25 maja 1957

Teresa Łubieńska na kilka dni przed śmiercią zgłaszała na posterunku policji, że ktoś ją śledzi i czuje się zagrożona. Kto i czemu zamordował 73-letnią Teresę Łubieńską? Czy była to zemsta, czy działanie obcych służb?

Na to pytanie nikt nie jest w stanie odpowiedzieć do dnia dzisiejszego.

Tomasz Muskus

Zdjęcia: domena publiczna i prywatna kolekcja Tomasza Muskusa

Materiał źródłowy wykorzystany w artykule:  http://klasztor.niepokalanki.edu.pl/                   https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2019/11/12/the-murder-of-countess-teresa-lubienska/

Archiwa Studium Polski Podziemnej https://www.studium.org.uk/index.php/pl/

 

Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR: