Jedyny polski uniwersytet za granicą – PUNO utrzymuje rodaków w kręgu naszej kultury

24 stycznia, 2021

Polacy w Wielkiej Brytanii

Jak wynika z informacji brytyjskiego Home Office podanych na początku grudnia 2020 r. tylko do 30 września 2020 r. ponad 773 000 Polaków złożyło wnioski o pobyt stały w Wielkiej Brytanii. Liczba ta najprawdopodobniej wzrośnie, gdyż nie obejmuje ona podań złożonych po dacie 30 września, a ubiegać się o zgodę na stałe osiedlenie w Wielkiej Brytanii można będzie jeszcze przez prawie pół roku, do 30 czerwca 2021 r. Czy więc Polska traci na zawsze aż ponad trzy czwarte miliona Polaków, w większości młodych, energicznych, o wielkim potencjale wnoszenia pozytywnego wkładu do gospodarki,  kultury i nauki?

Może tak się stać, jeśli zarówno polskie władze, jak i osiadła na Wyspach Brytyjskich społeczność polonijna, nie wypracują systemowych rozwiązań utrzymania tej wielkiej masy Polaków w kręgu kultury polskiej. Stało się to ważne szczególnie teraz, kiedy Wielka Brytania definitywnie opuściła Unię Europejską.

Polski Uniwersytet na Obczyźnie w Londynie od lat apeluje do  władz III RP o systemowe objęcie PUNO stałą opieką i włączenie jedynego, działającego poza Polską, polskiego Uniwersytetu do struktur szkolnictwa wyższego w Kraju.  

Masowa migracja  Polaków do Wielkiej Brytanii po akcesji Polski do Unii Europejskiej postawiła przed PUNO ogromne wyzwania.  Według danych Office for National Statistics w Wielkiej Brytanii rodzi się obecnie około 21 tysięcy polskich dzieci rocznie, a do szkół brytyjskich uczęszcza ponad kilkaset tysięcy polskiej młodzieży i polskich dzieci. Jedynie niewielka część tej grupy, około 10%, uczy się w polskich szkołach sobotnich. Jedną z przyczyn tego alarmującego stanu rzeczy jest brak wśród polskiej emigracji zawodowych nauczycieli języka polskiego i kultury polskiej.  Kształcenie nauczycieli na poziomie wyższym wśród Polonii powinno być dla nas wszystkich zadaniem priorytetowym. Bez pedagogów polonijnych kultura polska w środowiskach  emigracyjnych  będzie kurczyć się i z czasem zanikać.   

PUNO, który działa na emigracji od dziesiątków lat w sposób trwały i skuteczny, jest w stanie kontynuować swą misję kształcenia nauczycieli oraz kadry specjalistów z innych dziedzin, w tym ochrony zdrowia i psychologii, w celu wsparcia Polaków mieszkających w Wielkiej Brytanii.  Aby móc skutecznie realizować swą misję, PUNO od dwóch lat inwestuje w infrastrukturę do prowadzenia działalności dydaktycznej i naukowej przy użyciu technologii online.  Umożliwia to m.in. dostęp do studiów kandydatom nie tylko spoza Londynu, ale również spoza Wielkiej Brytanii. Tym samym uczelnia ta przybiera charakter instytucji edukacyjnej o charakterze międzynarodowym.

Aktualna sytuacja PUNO

Dzięki doraźnej, ale kluczowej pomocy Ministerstwa Spraw Zagranicznych, PUNO mógł przezwyciężyć trudności spowodowane pandemią COVID-19 oraz zamknięciem POSK i rozpocząć w roku akademickim 2020/21 studia podyplomowe na trzech kierunkach: Nauczanie Języka Polskiego i Kultury Polskiej, Psychodietetyka z Elementami Coachingu oraz Psychologia Stosowana.  Dla przyszłości polskich szkół sobotnich ważne są studia z Nauczania Języka Polskiego i Kultury Polskiej prowadzone wspólnie z  Zakładem Lingwistyki Stosowanej i Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego.  Również absolwenci Psychodietetyki, Coachingu i Psychologii Stosowanej zdobywają umiejętności niezwykle potrzebne Polakom mieszkającym poza granicami Kraju.

Mimo bardzo ograniczonych możliwości kadrowych i finansowych, rozpoczęcie studiów było możliwe dzięki pełnej poświęcenia pracy pracowników oraz przyjaciół PUNO – zarówno w Wielkiej Brytanii, jak i w Polsce.

Sytuacja PUNO nadal pozostaje bardzo trudna. Należy jak najszybciej naprawić błąd popełniony po zmianach ustrojowych w Polsce w  1989 r.,  kiedy to nie objęto PUNO opieką władz III RP.  Ten parasol ochronny ze strony władz polskich jest teraz bardziej potrzebny niż kiedykolwiek wcześniej. Polakom mieszkającym za granicą potrzebne są nie tylko studia podyplomowe oraz krótkie formy kształcenia, które PUNO prowadzi obecnie. Przede wszystkim potrzebne są studia  I, II i III stopnia prowadzone we współpracy z krajowymi uczelniami i w ramach polskiego systemu szkolnictwa wyższego. Potrzebny jest także ośrodek stażowy będący platformą ściślejszych kontaktów ze środowiskami naukowymi w Polsce i dający polskim naukowcom możliwość zdobywania doświadczenia na arenie międzynarodowej.

Trochę historii

Trzeba mieć na uwadze nie tylko bieżące zadania i pomoc wielkiej masie Polaków zamieszkujących na Wyspach Brytyjskich –  jak teraz już wiemy –  na stałe. Trzeba też chronić chlubną, mającą już ponad 80 lat historię i dorobek pokolenia, które stworzyło i budowało PUNO.  

Historia PUNO rozpoczęła się w grudniu 1939 roku w Paryżu, kiedy Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, przy wsparciu Rządu Republiki Francuskiej, powołał do życia Polski Uniwersytet za Granicą.  Stało się to w trosce o kontynuację i rozwój polskiej myśli naukowej w warunkach II Wojny Światowej oraz o przeciwstawienie się polityce niemieckiego okupanta w Polsce,  której celem była likwidacja polskich uczelni oraz eksterminacja polskich profesorów i kadry naukowej.   

Po wojnie  Uniwersytet został odtworzony w Wielkiej Brytanii,  przyjął nazwę Polski Uniwersytet na Obczyźnie i realizował trudną misję umożliwienia Polakom  pozostawionym poza granicami Kraju kształcenia się w języku ojczystym i zdobywania stopni naukowych. PUNO stał się głównym centrum intelektualnym Polonii światowej i przez kilkadziesiąt lat po wojnie działał jako jedyna wolna i w pełni autonomiczna polska uczelnia wyższa na świecie.  

PUNO, dzięki swej autonomii, pełnił rolę głównego strażnika prawdy historycznej dotyczącej najnowszych dziejów Polski i polskiej diaspory.  Pracownicy i współpracownicy PUNO zgromadzili przez dziesięciolecia olbrzymi dorobek naukowy.  Dorobek naukowy polskiej emigracji wciąż rośnie, między innymi dzięki ofiarnej pracy obecnego pokolenia kadry PUNO, wśród której są osoby wykształcone na angielskich uczelniach i cieszące się reputacją międzynarodową. 

Dorobek i ambicje PUNO

Dorobek PUNO jest imponujący, biorąc pod uwagę trudne warunki, w jakich uczelnia działała i działa.  Uniwersytet nadał ponad 100 stopni magisterskich i 120 doktorskich oraz 65 tytułów doktora honoris causa. Kontynuuje swoją pracę na rzecz polskiej nauki i jest miejscem, gdzie Polacy mogą zdobywać stopnie naukowe, prowadzić badania naukowe, uczęszczać na wykłady, brać udział w konferencjach i sympozjach. W ten sposób PUNO może pełnić rolę zagranicznego ośrodka wspierającego polskich naukowców i studentów z korzyścią zarówno dla Kraju, jak i dla polskiej diaspory. 

Obecnie, Polski Uniwersytet na Obczyźnie planuje włączenie się do obchodów Roku Tradycji Konstytucyjnej w Polsce, jakim jest rok 2021.  Zakład Kultury Politycznej i Badań nad Demokracją (ZKPBD) PUNO będzie organizował konferencje naukowe z okazji 100. rocznicy Konstytucji Marcowej, uchwalonej 17 marca 1921 roku.  Patronem Uniwersytetu jest, jak wiadomo, Ignacy Jan Paderewski, który jako premier rządu RP zainicjował w roku 1919 prace nad opracowaniem konstytucji odrodzonej Rzeczypospolitej.   Aktywny udział w obchodach polskiej tradycji konstytucyjnej powiązany jest z organizowaniem studiów podyplomowych przez Zakład Kultury Politycznej i Badań nad Demokracją (ZKPBD) na PUNO – dla wszystkich zainteresowanych aktualnymi i przyszłymi kierunkami rozwoju systemów demokratycznych w świecie, nie pomijając przy tym oczywiście systemu panującego obecnie w Polsce. Nie zapominajmy, że badania dotyczące historii europejskich społeczeństw obywatelskich  są nie tylko przedmiotem działalności naukowej, ale stanowią również ważną formę edukacji.

PUNO wierny swojej misji

Z powyższego wynika, że PUNO ma przed sobą ważne i ambitne zadania: wspierać najmłodszą emigrację czy też migrację unijną, oferując jej nabywanie wiedzy akademickiej oraz  kształcenie praktyczne – tak, aby słuchacze pozyskali  umiejętności, które wspomogą ich w znalezieniu pracy i  pomyślnym funkcjonowaniu w nowym otoczeniu lub po powrocie do Kraju.

W wielokulturowych i  wielonarodowościowych  środowiskach dzisiejszej Europy,  w których rodzą się tysiące polskich dzieci, gdzie  coraz więcej jest małżeństw mieszanych, toczą się procesy nieustannej akulturacji i inkulturacji,  a tradycyjny  patriotyzm powoli traci swą siłę i atrakcyjność, rolą  polskiej uczelni poza Polską jest nieustanne przypominanie – poprzez edukację –  że uboższy jest człowiek, który nie zna własnych korzeni i kultury swych przodków. Ważnym zadaniem polskiej uczelni jest także krzewienie kultury polskiej i ukazywanie jej wkładu w spuściznę i dzień dzisiejszy wielokulturowego społeczeństwa europejskiego.

Polski Uniwersytet na Obczyźnie w Londynie, będący ważną częścią historii polskiej emigracji, spogląda – wraz z jego wiernymi i oddanymi pracownikami – optymistycznie w przyszłość. Niemniej jednak, wiadomo powszechnie, że samo spojrzenie w przyszłość to za mało. PUNO należy de facto do polskiej wspólnoty akademickiej i dlatego oczekuje efektywnego wsparcia jego misji poprzez szybkie włączenie tej uczelni do systemu polskiego szkolnictwa wyższego.

Czy polski uniwersytet w Londynie jest instytucją systemową?

Pojęcie „instytucja systemowa” oznacza, że dana jednostka instytucjonalna jest ważna dla funkcjonującego systemu społeczno-politycznego w państwie. Są też zjawiska społeczne, ekonomiczne i polityczne, które określane są mianem „systemowych”. W polskiej społeczno-politycznej codzienności, takim zjawiskiem systemowym jest kwestia emigracji lub przesiedlania się Polaków w ramach i poza Unią Europejską.

Czy PUNO jest w tym kontekście „instytucją systemową”? Jest to kwestia definicji, lecz z pewnością jest to instytucja, której społeczno-edukacyjna pozycja jest nie do podważenia. 

Idea systemowego wsparcia PUNO została poparta przez Konferencję Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP), która podjęła w tej sprawie stosowną uchwałę. Konieczność szybkiego włączenia PUNO do systemu polskich uczelni wyższych popierają również osoby, których nazwiska znajdują się poniżej.

  • Profesor Ryszard Chmielowiec, PUNO, Wielka Brytania
  • Joanna Fabisiak, poseł na Sejm RP,
  • Profesor Danuta Jastrzębska Golonka, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy,
  • Profesor Zbigniew Judycki, PUNO, Warszawa,
  • płk dr Jacek Macyszyn, dyrektor Muzeum Ordynariatu Polowego, Warszawa
  • Profesor Mirosław Matyja, PUNO, Szwajcaria,
  • Andrzej Pająk, senator RP,
  • Profesor Edyta Pałuszyńska, Uniwersytet Łódzki
  • Profesor Tadeusz Wolsza, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Instytut Pamięci Narodowej,
  • Ksiądz profesor Władysław Wyszowadzki, PUNO, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
  • Profesor Mirosław Wyszyński, PUNO, University of Birmingham

 

Autor: Profesor Tomasz J Kaźmierski, rektor PUNO, University of Southampton

Zdjęcie: Twitter @puno_ac_uk 

Artykuł ukazał się 15 stycznia 2021 roku w Tygodniu Polskim w Londynie.

Najnowsze NAJNOWSZE


Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR:

Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR: