Londyn: Renowacja zapomnianego nagrobka wielkiego Polaka – Władysława Studnickiego

15 listopada, 2020

Szacunek dla grobów przodków buduje przyszłość i dumę kolejnych pokoleń. W tej postawie jesteśmy bardzo różni od społeczeństwa anglosaskiego, którego pamięć o przodkach jest kultywowana w oderwaniu od materialnego symbolu pochówku. Nagrobki w Wielkiej Brytanii rzadko są restaurowane, a cmentarze wyglądają mrocznie, gdyż większość niepolerowanych kamiennych nagrobków jest zniszczona i porośnięta mchem. 

Właśnie takim mrocznym, klasycznym angielskim cmentarzem, z wieloma zapadłymi celtyckimi krzyżami, jest londyński cmentarz Saint Mary’s Catholic Cementary, w dzielnicy Kensal Green, gdzie w 1953 roku spoczął Władysław Studnicki. Jego grób przykryto prostą płytą z wyrytym smukłym krzyżem i czarnym, wykonanym z ołowiu napisem: 

Ś.P.

WŁADYSŁAW STUDNICKI

1867-1953

Ta skąpa ilość tekstu i niewiele mówiące daty niosą w sobie tak wiele treści. Grób ten jest przeszywająco symboliczny. Oddaje skromność Władysława Studnickiego i jego bezinteresowne poświęcenie dla sprawy, a tą sprawą przez całe jego życie była niepodległa i niezależna Polska. Wielu mu współczesnych właśnie tę skromność i oddanie sprawie polskiej wskazywało jako najbardziej charakterystyczne cechy charakteru Władysława Studnickiego. 

Z dat urodzin i śmierci można wyczytać, że mamy przed sobą grób rówieśnika Józefa Piłsudskiego, który przeszedł podobną do Marszałka formację – przez Syberię i fascynację socjalizmem aż po doświadczenie ogromnej radości z bycia świadkiem odrodzenia Państwa Polskiego w roku 1918. Co więcej, Władysław Studnicki, choć teraz zapomniany, był jednym z Ojców naszej Niepodległości. Przeżył dwudziestolecie międzywojenne będąc publicystą, tuż przed wybuchem II WŚ skrajnie opozycyjnym wobec rządu. Przez cały czas trwania wojny, mimo zaawansowanego wieku, nie poddawał się i szukał modus vivendi, którego nie sposób było stworzyć w tej naszej iście greckiej tragedii. Po wojnie podzielił los setek tysięcy przedstawicieli elity polskiej – emigrację na angielskiej ziemi. Zmarł w Wielkiej Brytanii. Jakież to kamienie milowe naszej historii, ile chwały i bólu zawiera się więc w tych datach 1867-1953.

Oglądając nagrobek Studnickiego w ostatnich latach nikt nie podejrzewał, że został on wykonany ze szlachetnego kamienia: z marmuru. Czarno-szaro-zielony kolor będący mieszaniną pleśni, wilgoci i londyńskiego smogu z pobliskich fabryk sprawił, że kamień wyglądał jak betonowa płyta. Podmokły teren wokół grobu potęgował smutny widok i ten ogromny dysonans między wielkością zasług zmarłego, a opłakanym stanem nagrobka. Obraz ten był bodźcem do podjęcia przez nas decyzji o renowacji pomnika. 

Przystępując do zadania w pierwszej kolejności stanęliśmy przed decyzją o wyborze wykonawcy. Zdecydowaliśmy się na firmę Milestone Memorials zrzeszoną w cechu Member of National Association of Memorial Masons – NAMM. Doświadczeni fachowcy prowadzący tę firmę znali metody, którymi nagrobek został wykonany w pierwotnym kształcie, co gwarantowało, że będą oni w stanie przywrócić mu oryginalny wygląd przy zachowaniu tradycyjnych technik. Płyta nagrobna została wyszlifowana aż do pierwotnego koloru, co odkryło piękne żyły i przebarwienia tego kawałka marmuru. Ponadto, płytę podniesiono i ustawiono na wyższym postumencie, aby nie była zalewana w czasie deszczy. Następnie przystąpiono do renowacji liter. Po pierwotnych liniach zostały głębiej wyryte nowe litery przy zachowaniu identycznego wzoru użytej czcionki. Następnie w nowo wyryte otwory wkuto ołów. Jest to metoda stosowana w Anglii, gdzie ołów jest popularnym metalem wykorzystywanych przy pracach kamieniarskich. Ołów, który wypełnił zagłębienia liter, został ścięty i wyszlifowany tak, aby zlewał się w głądką powierzchnię z kamieniem. Na zdjęciach może się wydawać, że litery są namalowane jednak jest to tradycyjne wypełnienie metalem. Smukły krzyż w centralnej części nagrobka został pogłębiony tym samym kształtem dłuta i pozostawiony bez wypełnienia, tak samo jak w pierwotnym projekcie nagrobka.

Opisany sposób wykonania renowacji gwarantuje jego trwałość. Napis nie zatrze się lub nie odpadnie, a płyta przy corocznej konserwacji będzie przez wiele lat najjaśniejszym punktem pośród innych nagrobków na cmentarzu St Mary’s. Po renowacji kamień nagrobny Władysława Studnickiego jest jednym z tych, które na tle angielskich grobów widoczne są daleka. W ten sposób wyróżniają się pochowani na angielskich cmentarzach Polacy. Nagrobki naszych rodaków zawsze były zadbane i regularnie konserwowane. Rodzina i przyjaciele zmarłych dbali o godny wygląd nagrobków. Jednak z każdą mijającą dekadą odchodzą kolejni przedstawiciele polskiego Londynu – Wielkiej Emigracji z czasów II wojny światowej. Teraz to do nas – kolejnego pokolenia żyjących tu Polaków – należy obowiązek zadbania o polskie groby rozsiane po niemal każdym cmentarzu w Wielkiej Brytanii.

Serdeczne podziękowania należą się inicjatorom i darczyńcom renowacji nagrobka Władysława Studnickiego: pani Agacie Supińskiej oraz panom Sławomirowi Cenckiewiczowi, Janowi Sadkiewiczowi, Piotrowi Zychowiczowi i tym, którzy nasz projekt wsparli na różne sposoby. Mamy nadzieję, że nasze działanie w postaci odnowienia nagrobka tego wielkiego, polskiego myśliciela, który całe swoje życie poświęcił walce o wolną Polskę, będzie zaledwie początkiem drogi przywracania pamięci o Władysławie Studnickim i jego koncepcjach.

Autor: Bartosz Piasecki

Zdjęcia: Agata Supińska

Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR: