Premiera książki: “Young Poland: The Polish Arts and Crafts Movement, 1890 – 1918”

William Morris Gallery i Muzeum Narodowe w Krakowie, we współpracy z Lund Humphries i Instytutem Kultury Polskiej w Londynie, mają przyjemność ogłosić nową publikację: Young Poland: The Polish Arts and Crafts Movement, 1890 – 1918. Ta przełomowa praca naukowa to pierwsza w historii książka, która zgłębia okres Młodej Polski w kontekście międzynarodowych ruchów rzemiosła artystycznego. Publikacja pod redakcją historyków sztuki Julii Griffin i Andrzeja Szczerskiego – którzy w wyjątkowy sposób łączą bogatą wiedzę na temat wzornictwa zarówno w Polsce, jak i Wielkiej Brytanii – ukaże się w listopadzie 2020 roku, poprzedzając dużą wystawę poświęconą tej tematyce w William Morris Gallery jesienią 2021 roku.

Ruch Młodej Polski narodził się w latach 90. XIX wieku w odpowiedzi na prawie stuletni okres zaborów: od końca XVIII wieku Polska przechodziła kolejne rozbiory, dzielące kraj między Rosję, Austrię i Prusy, w wyniku których kraj zniknął z mapy Europy na 123 lata. Historyk Norman Davies stwierdził że Polska stała się „tylko pomysłem – wspomnieniem z przeszłości lub nadzieją na przyszłość”. Wraz z niepowodzeniem kolejnych powstań zbrojnych, kultura stała się głównym narzędziem do zachowania zagrożonej tożsamości narodowej.

Ruch powstał pod bardziej liberalnym zaborem austriackim (Galicja), a mianowicie w Krakowie i pobliskim Zakopanem (w Tatrach), szybko rozprzestrzeniając się na cały kraj. Obejmował bezprecedensowy rozkwit sztuki użytkowej i odrodzenie rzemiosła artystycznego, czerpiąc inspirację z natury, historii, tradycji chłopskich i rzemieślniczych, aby przekazać wartości patriotyczne.

Ta pionierska i obficie ilustrowana publikacja przedstawia bogatą historię artystów, projektantów i rzemieślników, których projekty zdefiniowały Młodą Polskę, zawierając ponad 250 ilustracji ceramiki, mebli, tekstyliów, wycinanek, rzeźb w drewnie, zastawy stołowej, witraży, książek artystycznych, zabawek dla dzieci i ozdób świątecznych, a także projekty dekoracji wnętrz domów, kościołów i budynków użytku publicznego.

Książka dowodzi, że Młoda Polska miała fundamentalne podobieństwa z brytyjskim ruchem Arts and Crafts i że to właśnie etos ‘Arts and Crafts’ napędzał patriotyczną ideologię ruchu i dążenie narodu do odzyskania polskiej niepodległości. Podczas gdy zróżnicowany język wizualny Młodej Polski powstał autonomicznie, poszukując charakterystycznego stylu kulturowego i tożsamości, spoglądał na resztę Europy, w tym czerpiąc inspiracje brytyjskie, zwłaszcza prerafaelitów i wizję Johna Ruskina i Williama Morrisa. W rzeczywistości, jak ujawnia książka, doszło do wymiany kulturalnej między oboma narodami: w 1848 roku członkowie nowo powstałego Bractwa Prerafaelitów umieścili na liście ‘Nieśmiertelnych’ (inspirujących bohaterów) polskiego bojownika o wolność Tadeusza Kościuszkę.

Spośród kluczowych postaci ruchu Młodej Polski, Stanisław Wyspiański (1869 – 1907) może być uznany za najbliższy odpowiednik Williama Morrisa. Natura i historia były kluczowymi tematami dla obu reformatorów, i co najważniejsze obaj podzielali głębokie przekonanie o równości sztuk pięknych i dekoracyjnych. Podobnie jak Morris, Wyspiański był wybitnym twórcą malarstwa ściennego, wzorów dekoracyjnych, scenografii, tekstyliów, witraży, sztuki książkowej, dekoracji sakralnych i wnętrz, a także zyskał uznanie jako pisarz. Wyspiański odegrał także kluczową rolę w utworzeniu Towarzystwa Polskiej Sztuki Stosowanej w 1901 roku, odpowiednika Arts and Crafts Exhibition Society, które podniosło rangę sztuki dekoracyjnej w Wielkiej Brytanii. Obaj artyści byli także ówczesnymi mistrzami konserwacji zabytków.

Młoda Polska dała również początek Stylowi Zakopiańskiemu w architektekturze i wystroju wnętrz, który czerpał z rodzimych technik budowlanych i tradycji miejscowej ludności zamieszkującej podnóże Tatr. Twórca Stylu Zakopiańskiego Stanisław Witkiewicz uważał, że w tych tradycjach tkwi istota „polskości”. Chociaż styl ten rozwinął się, zanim Witkiewicz poznał dorobek Johna Ruskina i Williama Morrisa, ten stwierdził później, że jego twórczość nieświadomie spełniła założenia tych brytyjskich reformatorów. W 1899 r. Witkiewicz korespondował z Ruskinem, przesyłając mu zdjęcia projektów zakopiańskich; Ruskin odpowiedział z uznaniem i żałował, że jego podeszły wiek uniemożliwił mu samodzielne odwiedzenie Zakopanego.

Książka szczegółowo bada także twórczość mniej znanych artystów tego okresu, zwłaszcza Karola Kłosowskiego i Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, których niezwykła rola w kształtowaniu estetyki Młodej Polski była często pomijana. Kłosowski był płodnym rzeźbiarzem i snycerzem, malarzem, projektantem tekstyliów i wycinaczem papieru, którego Willa Cicha to zakopiański Gesamtkunstwerk (totalne dzieło sztuki), które jest uosobieniem etosu i stylu życia Arts and Crafts. Polimatka Pawlikowska-Jasnorzewska, słynąca z poezji lirycznej, była także malarką odważnych i intymnych akwareli, często z elementami fantastycznymi i makabrycznymi, inspirowanymi polskimi tradycjami ludowymi; książka po raz pierwszy bada ten ważny aspekt jej twórczości.

Young Poland: The Polish Arts and Crafts Movement, 1890 – 1918 jest redagowana przez Kuratorów Projektu Młoda Polska, Julię Griffin (Galeria Williama Morrisa) i Andrzeja Szczerskiego (Dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie). Książka jest zwieńczeniem międzynarodowego projektu badawczego realizowanego we współpracy z William Morris Gallery, Muzeum Narodowym w Krakowie i Polskim Instytutem Kultury w Londynie, skupiającym dziewiętnastu czołowych naukowców z tej dziedziny. Duża wystawa, pierwsza w Wielkiej Brytanii poświęcona temu zagadnieniu, odbędzie się w William Morris Gallery w październiku 2021 r. Kuratorami będą Julia Griffin, Andrzej Szczerski i Roisin Ingleby (starszy kurator, William Morris Gallery) Projekt jest wspierany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Kultura Inspirująca”. Young Poland: The Polish Arts and Crafts Movement, 1890 – 1918 zostanie wydana przez Lund Humphries i będzie dostępna w Wielkiej Brytanii od listopada 2020, a od stycznia 2021 również w USA. 

Zdjęcie: Okładka Young Poland: The Polish Arts and Crafts Movement, 1890 –1918 z motywem Bratków, element dekoracyjny-malowidło autorstwa Stanisława Wyspiańskiego, w kościele oo Franciszkanów w Krakowie (1897).

KIEDY: 27 listopada godz. 19

GDZIE: Premiera książki online na kanale YouTube Ogniska Polskiego.

Książkę można zamówić tutaj.