“Świadkowie historii” – przeszłość zatrzymana w pamięci jej uczestników – VIDEO

18 października, 2020

Interesujące wywiady z powstańcami warszawskimi, a także osobami, które przeżyły katorgę syberyjską i wołyńską można znaleźć na profilu “Świadkowie historii” znajdującym się na kanale YouTube. Długie i wyczerpujące temat rozmowy, często mające charakter tzw. wywiadu-rzeki dodatkowo zilustrowane są archiwalnymi, oraz współczesnymi zdjęciami przedstawiającymi losy rozmówców, ich działalność, oraz kopie różnych dokumentów.

Celem projektu “Świadkowie historii” jest dźwiękowe utrwalenie wiadomości na temat drugiej wojny światowej oraz walki o wyzwolenie Polski. Wydarzenia te przedstawiane są przez weteranów, którzy brali czynny udział w walkach m.in: w powstaniu warszawskim, partyzantce, na froncie, oraz różnych bitwach i akcjach. O swoich przeżyciach opowiadają również osoby, które przeżyły gehennę wojenną i różne masakry, np. rzeź wołyńską lub zesłanie na Sybir. W przyszłości znajdą się tam także wspomnienia tych, którzy posiadają wiedzę z pierwszej ręki na wspomniane tematy, lub byli wówczas małymi dziećmi i obecnie częściowo pamiętają te wydarzenia z autopsji, a częściowo z relacji rodziców i innych członków rodziny.
Ideą projektu “Świadkowie historii” jest przekazanie ważnych informacji na temat naszej zawiłej i trudnej życiowo przeszłości szerokiemu spektrum odbiorców – od osób dorosłych aż po młodzież i dzieci, a dzięki ich zarchiwizowaniu nawet przyszłym pokoleniom. Jest to bardzo ważne ze względu na fakt, że obecnie pozostało już niewiele osób, które były bezpośrednimi uczestnikami i świadkami drugiej wojny światowej, a w dodatku, ci którzy jeszcze żyją często są bardzo schorowani przez co nie mogą się już pojawiać na różnych uroczystościach, spotkaniach i wykładach, podczas których do tej pory przekazywali te cenne, historyczne wiadomości.
Pierwsza część projektu “Świadkowie historii” zawiera pięć materiałów, a kolejne wywiady i reportaże są w przygotowaniu. Panująca pandemia – ze względu na podeszły wiek rozmówców – znacznie utrudniła realizację projektu oraz ograniczyła możliwość spotkań i wywiadów.
W opublikowanych materiałach powstanie warszawskie wspominają: ppłk Julian Kulski ps. “Chojnacki”/”Goliat” m.in. członek Kedywu AK, żołnierz 9. Kompanii Dywersyjnej AK “Żniwiarz”; kpt. Mieczysław Madejski ps. Marek, członek Kedywu AK i dowódca plutonu “Topolnicki” należącego do zgrupowania “Radosława”; a także Danuta Szlajmer ps. Danuta, sanitariuszka Batalionu “Kilińskiego”. Z kolei Helena Knapczyk opowiada o zesłaniu na Sybir i późniejszej tułaczce, która poprzez obóz w Tengeru w Tanzanii i Wielką Brytanię zaprowadziła ją do Stanów Zjednoczonych, a Halina Zalewska wspomina traumatyczne przeżycia z Wołynia.

Warto dodać, że projekt “Świadkowie historii” został zauważony przez Kapitułę odbywającego się w Polsce konkursu “BohaterON” im. Powstańców Warszawskich, a jego autor – Wojciech Maślanka – został nominowany do finału oraz znalazł się w gronie pięciu kandydatów walczących o statuetkę określaną jako polski historyczny Oskar. Konkuruje z dziennikarzami i zespołami redakcyjnymi Polsat News, TVP, Polskiego Radia oraz reporterami i producentami filmowymi związanymi z Discovery Channel, Canal+ i TVN24, zarówno o nagrodę jurorów jak i publiczności. Internauci mogą głosować codziennie (raz na dobę) aż do 14 października korzystając z formularza znajdującego się na stronie: bohateron.pl/bohaterony-2020/zaglosuj. Wyniki zostaną podane podczas Gali “BohaterONów 2020”, która odbędzie się 27 października w Teatrze Polskim w Warszawie.
Projekt “Świadkowie historii” realizowany jest przez polonijnego, nowojorskiego dziennikarza Wojciecha Maślankę, przy wsparciu Konsulatu Generalnego RP w Nowym Jorku, Pulaski Association of Business and Professional Men oraz Dariusza Knapika i firmy Victoria Consulting & Development.

Materiały zrealizowane w ramach projektu “Świadkowie historii” można znaleźć na profilu o takiej samej nazwie zamieszczonym na YouTube.

Krótkie biogramy bohaterów zamieszczonych wywiadów:

Ppłk Julian Kulski ps. “Chojnacki” i “Goliat” urodził się 3 marca 1929 r. w Warszawie, gdzie spędził dzieciństwo, oraz młodzieńcze lata. Jest synem Juliana Spitosława Kulskiego, wiceprezydenta Warszawy i zastępcy słynnego Stefana Starzyńskiego, po śmierci którego został prezydentem stolicy Polski. Julian Kulski jest byłym powstańcem warszawskim i żołnierzem AK posiadającym obecnie stopień podpułkownika. Dział także w harcerskim konspiracyjnym oddziale “Baszta”, a w 1941 r. wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. W 1942 r. został aresztowany przez gestapo i więziony w areszcie na Pawiaku. Po zwolnieniu i wyjściu na wolność na krótko opuścił Warszawę. Po powrocie do stolicy wstąpił do 9. Kompanii Dywersyjnej AK “Żniwiarz”, która była oddziałem Kedywu II Obwodu – “Kedyw 17”. Brał udział w powstaniu warszawskim od chwili jego wybuchu jako żołnierz zgrupowania “Żywiciel” na Żoliborzu.
Po upadku powstania trafił do obozu jenieckiego Stalag XI-A Altengrabow, z którego przeszedł w maju 1945 r. do alianckiego obozu przejściowego. Następnie dostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie poprosił o azyl. W 1949 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie ukończył studia na wydziale architektury na Yale University. Później pracował jako architekt i ekspert Banku Światowego nadzorujący projekty architektoniczne w Azji, Ameryce Południowej i Europie. Jest członkiem American Institute of Architects. Jest także autorem kilku autobiograficznych książek, m.in.: “Dziedzictwo Orła Białego” oraz “Kolor odwagi”.

******

Kpt. Mieczysław Madejski ps. “Marek” od 1969 r. mieszka w Stanach Zjednoczonych, w Sea Cliff na Long Island. Urodził się 26 czerwca 1923 r. w Warszawie i w tym mieście się wychował. Po wybuchu drugiej wojny światowej – 1 września 1939 r. – zgłosił się do pracy przy obronie przeciwlotniczej. W styczniu 1940 r. wraz z kolegami z harcerstwa przyłączył się do Związku Walki Zbrojnej. Po zaprzysiężeniu przyjął pseudonim “Marek” i został przyjęty do tajnej podchorążówki, w której zaczął specjalizować się w pracy sapera. W czasie okupacji był członkiem Kedywu AK i należał do brygady dywersyjnej “Broda 53”, a podczas powstania warszawskiego był dowódcą plutonu “Topolnicki”, należącego do zgrupowania “Radosława” i włączonego do Batalionu “Zośka”. Podczas walk był czterokrotnie ranny. Obecnie, od 1996
r., jest prezesem Nowojorskiego Oddziału Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

******

Danuta Szlajmer urodziła się 19 sierpnia 1927 r. w Chełmcach na Kujawach. Jest córką Wandy i Ludwika Krempów (Krępów), którzy w 1937 r. przeprowadzili się z Poznania do Warszawy i zamieszkali przy Alejach Jerozolimskich 45. Po wybuchu drugiej wojny światowej pani Danuta — jako nastolatka — uczęszczała na tajne komplety oraz czynnie działała w “Szarych Szeregach” przygotowując się do roli łączniczki i sanitariuszki. Używała wówczas pseudonimu “Siódemka”. Jej rodzice również prowadzili działalność konspiracyjną, a przede wszystkim ukrywali Żydów, za co po wielu latach i długich staraniach córki oraz jej męża otrzymali tytuł i medal “Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata”. W chwili wybuchu powstania warszawskiego pani Danuta została włączona do Batalionu “Kilińskiego”, z którym uczestniczyła m.in. w walce o PAST–ę. Miała wówczas niespełna 17 lat. Po kapitulacji i złożeniu broni początkowo trafiła do obozu w Ożarowie, później do obozu jenieckiego w Lamsdorfie (Stalag 344), po czym została przewieziona do obozu pracy w Muhlbergu (pracowała w fabryce gumy w Piesteritz).
Po wyzwoleniu przez Amerykanów powróciła do Warszawy, gdzie od 1946 r. wraz z rodzicami prowadziła fotoplastikon, który obecnie jest częścią Muzeum Powstania Warszawskiego. Od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku mieszka zarówno w Stanach Zjednoczonych jak i w Polsce (w Nowym Jorku i Warszawie).

******
Helena Knapczyk urodziła się 12 sierpnia 1928 r. w rodzinie Kubowiczów mieszkającej w kolonii Niedźwiednia, niedaleko Lwowa. Na początku lutego 1940 r. wraz z całą rodziną została wywieziona na Syberię i trafiła do łagru znajdującego się w okolicach Krasnojarska nad rzeką Jenisej. Po amnestii ogłoszonej pod koniec lipca 1941 r. długo tułała się by w końcu poprzez Uzbekistan i Bliski Wschód trafić do obozu w Tengeru w Tanzanii. Po jego likwidacji i zakończeniu wojny wyjechała do Wielkiej Brytanii, gdzie poznała późniejszego męża – Wincentego Knapczyka. On również przeżył zesłanie na Syberię, a później zgłosił się do armii gen. Władysława Andersa i walczył m.in. pod Monte Cassino, gdzie został ranny.
Po ślubie – który wzięli 26 grudnia 1948 r. w Nottingham – zamieszkali w Anglii. W 1959 r. wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych. Początkowo osiedlili się Bridgeport w stanie Connecticut, skąd po sześciu latach przenieśli się do Trumbull, gdzie pani Helena mieszka do dzisiaj. Jej mąż, mjr Wincenty Knapczyk zmarł 25 września 2019 r., w wieku 96 lat. Państwo Knapczykowie przeżyli wspólnie ponad 70 lat.
Pani Helena opowiada o swoim życiu począwszy od sielankowego dzieciństwa w kolonii Niedźwiednia, poprzez “syberyjskie piekło” i tułaczy los, pobyt w obozie w Tanzanii, wyjazd do Anglii, emigrację do Ameryki i budowanie nowej “Małej Polski” na obczyźnie.
Wspomina także o losach swojego nieżyjącego już męża Wincenta.

******

Halina Zalewska urodziła się w 1935 r. w kolonii Łukówka niedaleko Kowla na Wołyniu. Jest córką Zofii Herchel i Ludwika Niedzieli. Mając osiem lat przeżyła rzeź wołyńską. Dzięki zapobiegliwości jej ojca, całej rodzinie udało się ukryć przed ukraińskimi bandami napadającymi na polskie osady, a później uciec do Polski. Ta długa tułaczka również była pełna niezbyt miłych niespodzianek i wydarzeń. Po wojnie jej rodzina zamieszkała w Wielowsi koło Sandomierza, skąd pochodzili jej dziadkowie oraz ojciec. Później przenieśli się do miejscowości o nazwie Wymokłe, a ostatecznie zamieszkali w Olsztynie. Pani Halina ma troje dorosłych dzieci – Eulalię, Elżbietę i Dariusza. W 1979 r. wyjechała do Stanów Zjednoczonych i zamieszkała w Nowym Jorku. Trauma jakiej doznała jako małe dziecko podczas rzezi wołyńskiej towarzyszy jej do dnia dzisiejszego. W powyższym wywiadzie opowiada o swoich tragicznych, wojennych losach i późniejszym życiu.

UWAGA! W rozmowie pojawiają się bardzo drastyczne opisy oraz pada niecenzuralne słowo.

Autor: Wojciech Maślanka

Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR: