2 października 1944 roku, po 63 dniach heroicznej i samotnej walki powstańców z wojskami niemieckimi, przedstawiciele Komendy Głównej Armii Krajowej podpisali porozumienie o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie.
Celem militarnym Powstania Warszawskiego była niepodległa Polska i wyzwolenie stolicy spod okupacji niemieckiej, która przez poprzednie pięć lat pokazała całą swoją brutalność.
Na wieść o powstaniu Reichsführer SS Heinrich Himmler wydał rozkaz, w którym stwierdził: „Każdy mieszkaniec musi zostać zabity, nie wolno brać żadnych jeńców, Warszawa ma zostać zrównana z ziemią i w ten sposób ma zostać stworzony zastraszający przykład dla całej Europy”.
Przez 63 dni powstańcy prowadzili heroiczną walkę z niemiecką armią. Ostatecznie, wobec braku perspektyw dalszej walki, przedstawiciele AK płk Kazimierz „Jarecki” Iranek-Osmecki i ppłk Zygmunt „Zyndram” Dobrowolski podpisali w kwaterze SS-Obergruppenführera Ericha von dem Bach-Zelewskiego w mazowieckim Ożarowie układ o zaprzestaniu działań zbrojnych w Warszawie.
Wspominając to wydarzenie, gen. Komorowski napisał: „Po raz drugi w tej wojnie Warszawa musiała ulec przewadze wroga. Na początku i pod koniec wojny stolica Polski walczyła samotnie. Ale warunki walki w 1939 roku były zupełnie inne niż w 1944. Pięć lat temu Niemcy stały u szczytu swojej potęgi. Słabość aliantów uniemożliwiała pomoc Warszawie. Upadek polskiej stolicy był pierwszym z serii niemieckich zwycięstw. W 1944 r. sytuacja aliantów była odwrotna”.
Warto podkreślić brutalność i okrucieństwo, jakie cechowały niemiecką okupację Polski w latach 1939-1945. Okrucieństwo to ujawniło się szczególnie w stolicy Polski, Warszawie, podczas Powstania. Niemieccy okupanci kierowali się nie tylko szczerą nienawiścią do miejscowej ludności, ale także frustracją spowodowaną zbliżającą się przegraną w II wojnie światowej, którą tak pewnie rozpoczęli w 1939 roku.
Żołnierze Wehrmachtu dopuścili się podczas Powstania Warszawskiego licznych zbrodni wojennych. Zamordowali dziesiątki tysięcy cywilów, w tym kobiety w ciąży, dzieci, osoby starsze i chore. Główki niemowląt rozbijano o ściany, ludzi palono żywcem… Szczerze mówiąc, szczegółowe przedstawianie tych okrucieństw nie wydaje się nawet właściwe.
To, co jest nie tylko stosowne, ale nawet konieczne, to zakończenie krótkim podsumowaniem. 2 października w Powstaniu Warszawskim zginęło 18 000 polskich żołnierzy. W ciągu zaledwie 63 dni Niemcy zabili co najmniej 150 000 cywilów, a ponad pół miliona ludzi zostało zmuszonych do ucieczki z miasta, z którego 50 000 wysłano do obozów koncentracyjnych. Specjalne oddziały niemieckie, wyposażone w dynamit i ciężki sprzęt, przez kilka miesiący niszczyły opustoszałe miasto.
Najgłośniejszą zbrodnią popełnioną przez Niemców w czasie okupacji była masakra na Woli. Od 40 do 60 tysięcy mieszkańców warszawskiej Woli zostało brutalnie zamordowanych przez Niemców w ciągu zaledwie trzech dni, między 5 a 7 sierpnia 1944 roku. Masowe egzekucje przeprowadzono na rozkaz Hitlera, aby „oczyścić Warszawę z ludności cywilnej”. Masakra na Woli była największą indywidualną zbrodnią przeciwko ludności cywilnej podczas okupacji niemieckiej.
Polska nigdy nie otrzymała odszkodowania za straty materialne i niematerialne poniesione w wyniku bezprawnego ataku Niemiec we wrześniu 1939 r. i późniejszej okupacji niemieckiej.
1 września 2022 r. opublikowany został “Raport o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej 1939-1945”. Został on przygotowany przez Parlamentarny Zespół ds. Oszacowania Wysokości Odszkodowań Należnych Polsce od Niemiec za Szkody Wyrządzone podczas II Wojny Światowej, pod przewodnictwem posła PiS Arkadiusza Mularczyka. Do powstania tego obszernego dokumentu przyczyniła się grupa 30 naukowców, w tym historyków, ekonomistów, rzeczoznawców majątkowych i recenzentów. Skrócona wersja Raportu Wojennego w języku angielskim dostępna jest tutaj.
Zdjęcie: IPN
Autor: Sébastien Meuwissen
