Sztuka ta wystawiona została w londyńskim POSK-u przez Teatr im. Wandy Siemaszkowej z Rzeszowa. Spektakl zaprezentował polonijnej publiczności historię rodziny Ulmów, zaznaczając tym samym swą obecność na londyńskiej mapie kulturalnej w 60. rocznicę  powstania tej najstarszej instytucji kultury polonijnej, jaką jest POSK.

Prezes POSK dr Marek Laskiewicz powitał gości, a dyrektor Działu Kultury ds. Artystycznych Żaneta Brudzińska przedstawiła tematykę spektaklu i osoby które odegrały kluczową rolę w stworzeniu i sprowadzeniu przedstawienia do Londynu. Jagoda Skowron, wicedyrektor Teatru im. Wandy Siemaszkowej, opowiedziała o samym teatrze i jego niezwykle bogatym dorobku. Zaznaczyła, że rodzina Ulmów, jak wiele innych żyjących przed wojną w podkarpackich wioskach, to przykład jak zwykli ludzie w czasie wojny mogą zdobyć się na heroiczne czyny.

—

Reżyserem spektaklu i autorem sztuki jest młody i uzdolniony dramatopisarz i reżyser Beniamin M. Bukowski, który również zabrał głos opowiadając o formacie i koncepcji reżyserskiej.  Surowa scenografia, czarno – biała  konwencja oraz rekwizyty jak kamera i fotografie przypominały o warunkach życia oraz zainteresowaniach bohaterów spektaklu. Autorka scenografii była Katarzyna Stochalska. Ponadgodzinny, nieprzerwany spektakl wypełniały symbole a także niedopowiedzenia pozostawiając naszą wyobraźnię w stanie ciągłej i intensywnej pracy.

Bohaterami przedstawienia są małżonkowie Wiktoria i Józef Ulma, w których znakomicie wcielili się Małgorzata Pruchnik-Chołka i Robert Żurek. Inni ważni wykonawcy, których trzeba wymienić to Justyna Król, Waldemar Czyszak, Pawel Gladys i Robert Chodur.

—

Tematem przedstawienia jest historia rodziny Ulmów, którzy w czasie II wojny światowej ukrywali Żydów, w wyniku czego zostali zadenuncjowani i zamordowani przez Niemców. Głównym bohaterom towarzyszą trzy jakby zewnętrzne głosy  – głosy te które komentują dziejące się wydarzenia oraz wypowiadają myśli i spostrzeżenia uczestników tamtych wydarzeń, jak np. sąsiadka, mundurowy, czy córka Ulmów. W spektaklu bardzo szczegółowo zrekonstruowano zdarzenia z Markowej, świetnie oddając panującą w Markowej w okresie II wojny światowej atmosferę zaściankowej Polski i charakter ludzi, jak również ich heroiczne i chrześcijańskie postawy wobec potrzebujących pomocy Żydów.

—

Przypomnijmy że małżeństwo Józef i Wiktoria Ulmowie przyjęli w czasie okupacji pod swój dach w Markowej, miejscowości niedaleko Łańcuta, ośmioro Żydów: Saula Goldmana z czterema synami, Gołdę Gruenfeld i Leę Didner z małą córeczką. Wiosną 1944 roku zostali oni zadenuncjowani przez granatowego policjanta. Nad ranem 24 marca 1944 r. niemieccy żandarmi zamordowali ośmioro Żydów, Józefa Ulmę, jego będącą w ostatnim miesiącu ciąży żonę Wiktorię (kobieta zaczęła rodzić w trakcie mordu) oraz 6 dzieci: Stanisławę (wówczas najstarszą, miała 8 lat), Barbarę, Władysława, Franciszka, Antoniego i najmłodszą 1,5-roczną Marysię. Mord zlecił dowódca niemieckiej ekspedycji karnej por. Eilert Dieken, który dożył w Niemczech spokojnej starości.

—

W 1995 r. Józefowi i Wiktorii nadano pośmiertnie tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2010 r. prezydent Lech Kaczyński odznaczył ich Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. 17 marca 2016 roku otwarte zostało w Markowej pierwsze w Polsce Muzeum Polaków Ratujących Żydów, które przyjęło ich imię.

10 września 2023 odbyła się beatyfikacja całej rodziny Ulma, w tym nienarodzonego dziecka. Uroczystość zgromadziła cały rząd Rzeczypospolitej, dziesiątki tysięcy gości oraz media z całego świata.

Pamiętajmy ze Ulmowie to polscy bohaterowie a także Sprawiedliwi wśród Narodów Świata.  Za pomoc ludności żydowskiej na ziemiach okupowanych przez Niemców groziła śmierć.  Pomimo powszechnego terroru, strachu i ograniczonych możliwości materialnych dali oni świadectwo tego, że człowiek w imię miłości bliźniego jest gotów przezwyciężyć lęk, i zaryzykować dobro najwyższe – własne życie.

—

W liczącej ok. 4,5 tys. mieszkańców Markowej Ulmowie nie byli jedyną rodziną, która ukrywała Żydów. Już po zamordowaniu Ulmów, 21 innych Żydów przeżyło okupację w sześciu chłopskich domach. Gospodarze mieli świadomość konsekwencji, a jednak zaryzykowali własne życie – dla ratowania bliźniego. Przed II wojną światową w Markowej mieszkało ok. 120 Żydów.

—

Spektakl zgromadził pełną salę. Gościem specjalnym był kanclerz Rady Dzielnicy Ealing w Londynie – Munir Ahmed. Spektakl wywarł na nim olbrzymie wrażenie. Pomimo tego że sztuka była w języku polskim (z angielskimi napisami)  to zrozumiał jej głęboką wymowę i sens dzięki wspaniałej grze aktorów i ekspresji przedstawienia.

Po spektaklu mieliśmy szansę wspólnie z aktorami i zaproszonymi gośćmi wznieść toast za udane przedstawienie oraz spróbować specjalnie na tę okazję przygotowanego tortu.

—

Portal British Poles był jednym z patronów medialnych przedstawienia.

—

Gratulacje dla Teatru, wykonawców oraz organizatorów za tak wspaniałą ucztę duchową. Ulmowie to nowy heroiczny wzór dla Europy i dla całego świata. Zderzenie miłości z okrucieństwem usankcjonowanym przez niemieckie prawo. To odpowiedź miłością, która pokonuje otaczające nas zło. Niech spoczywają w pokoju!

—