Ponad 150-letnie Muzeum Polskie w Rapperswilu w Szwajcarii od lat było zagrożone likwidacją. Kilka lat temu otrzymało wypowiedzenie od władz lokalnych i w końcu czerwca 2022 musiało zakończyć swoją działalność. Muzeum mieściło się w XII-wiecznym zamku i jednoczyło Polaków na świecie, szczególnie w okresie, gdy Polski nie było na mapie Europy. Po licznych negocjacjach i poszukiwaniach Muzeum zostało uratowane! Co prawda otrzymało nowe pomieszczenia, ale nadal funkcjonuje w Rapperswilu.
https://twitter.com/PLinSwitzerland/status/1542909235868090373?s=20&t=K3t-hLmOvIU3-aXz99OqLA
Polskie Muzeum w Rapperswilu to najstarsze i największe polskie muzeum na obczyźnie, działające z krótkimi przerwami od ponad 150 lat. Zostało założone 23 października 1870 roku przez Władysława Ewarysta hr. Broel Platera. Władze kantonu oddały wtedy średniowieczny zrujnowany zamek w dzierżawę na 99 lat z możliwością przedłużania na kolejne lata. Plater zamek odnowił własnym sumptem i oświadczył, że po jego śmierci muzeum odziedziczyć ma naród polski: „następcą prawnym ma być Polska, to znaczy niepodległy rząd narodowy, który kiedyś ukonstytuuje się w kraju”.
Muzeum przez lata gromadziło zbiory polskiego dziedzictwa historycznego i kulturowego. Imponująca kolekcja powstała głównie dzięki hojnym darom Polaków rozrzuconych po świecie w wyniku powstań i represji zaborców. Sam księgozbiór liczył ponad 100 tys. druków i stanowił największą polską bibliotekę na emigracji. To do Muzeum przywieziono urnę z sercem Tadeusza Kościuszki, stając się jego miejscem pamięci. Dlatego od momentu powstania Muzeum, XII-wieczny zamek stał się miejscem pielgrzymek Polaków z całego świata.
Niestety, w ostatnich latach pozycja Muzeum była wielokrotnie zagrożona. Lokalne władze szwajcarskie miały odmienne plany i w murach zamku postanowiły otworzyć restaurację. Nie pomogły ani negocjacje z władzami gminy, ani rozmowy z udziałem polityków na najwyższych szczeblach, ani starania Polaków z kraju i zagranicy. Do akcji dołączyli się też Szwajcarzy wspierający muzeum.
Wszystko bezskutecznie. Władze gminy ostatecznie wypowiedziały Muzeum umowę. W odpowiedzi na tę decyzję polskie władze dyplomatyczne postanowiły rozwiązać narastający konflikt i rozpoczęły poszukiwania nowej lokalizacji.
Tak się stało i tym razem. Wieloletnie starania przyniosły szczęśliwy finał. 1 lipca została podpisana umowa kupna kompleksu Schwanen przez państwo polskie i Instytut Pileckiego. Podczas uroczystości, w nowym domu Muzeum Polskiego, podpisano również list intencyjny w sprawie zamiaru utworzenia nowej instytucji kultury – Muzeum Polskiego w Rapperswilu.
„Muzeum Polskie pozostanie w Rapperswilu. W mieście powstanie także szwajcarski oddział Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego. Wspólną siedzibę znajdą w zakupionym właśnie przez państwo polskie kompleksie Schwanen w Rapperswilu” – poinformował na Twitterze minister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotr Gliński.
Od 2005 roku funkcję dyrektora placówki pełni dr Anna Buchmann, która również bardzo intensywnie zabiegała o pomoc. Zwróciliśmy się do niej z gratulacjami i prośbą o komentarz. „Muzeum ma nową siedzibę, ale pozostaje w Rapperswilu i to jest najważniejsze. Tradycja bytności Polaków w tym mieście jest zachowana. Muzeum dostanie wsparcie finansowe od rządu polskiego więc bedzie miało większe możliwości. Przede wszystkim ważne jest, że zbiory nie bedą w magazynach, tylko będą eksponowane, by nadal popularyzować polską kulturę. Zachowana została ciągłość Muzeum” – powiedziała portalowi British Poles Anna Buchmann.
Zapytaliśmy o los zbiorów muzealnych. „Muzeum było fizycznie otwarte do 1 maja, wtedy można było oglądać wszystkie nasze zbiory. Potem musieliśmy zająć się pakowaniem i magazynowaniem, a 30 czerwca oddałam klucz do zamku. Teraz czekamy na przeprowadzkę do kompleksu Schwanen, ale nie wiemy jeszcze dokładnie jakie pomieszczenia będziemy zajmować i kiedy będziemy mogli się wprowadzić. Ten hotel to bardzo ważne miejsce dla Polaków. Jego lokalizacja jest znakomita, tuż przy promenadzie. Cieszę się, że muzeum zostało uratowane dzięki wsparciu polskiego rządu, to dla mnie duża radość i satysfakcja.”
Hotel Schwanen od 150 lat gościł Polaków odwiedzających Rapperswil więc jego związki z Polską i polską historią zawsze były bliskie. To w nim został podpisany w 1870 roku przez Władysława Ewarysta hr. Broel Platera akt fundacyjny Muzeum. Tu przez lata odbywały się patriotyczne uroczystości. Teraz hotel udzieli swoich pomieszczeń nowemu Muzeum, które wpisze się ponownie w życie kulturalne miasta.
Muzeum w Rapperswilu jest uratowane i zostaje w Rapperswilu. To najpiękniejszy z możliwych pomnik Walki o Wolność. Co prawda Muzeum bedzie się mieścić w innym budynku (tylko 150 metrów od zamku – przyp. red.), ale nadal będzie kontynuować swoją misję, jednocząc nie tylko polską wspólnotę, lecz także wzbogacając polsko-szwajcarskie dziedzictwo kulturowe i upowszechniając w Szwajcarii kulturę, historię oraz tradycje Rzeczpospolitej. Dyrektor Anna Buchman powiedziała: „Jestem pewna, że nowo utworzone Muzeum będzie pielęgnować szlachetne ideały i cele wypracowane i pielęgnowane przez lata koegzystencji obydwu kultur.”
Warto przywołać zawsze aktualne są słowa wyryte na marmurowym pomniku konfederacji barskiej, który ufundował w Rapperswilu założyciel Muzeum Władysław Broel-Plater: “Niespożyty duch Polski stuletnią krwawą walką protestujący przeciw ciemiężącej go przemocy z wolnej ziemi Helwetów przemawia do sprawiedliwości Boga i świata”.
Zapraszamy na stronę internetową Muzeum tutaj.
Daria Więcek
Zdjęcia: British Poles
