Historyczne wydarzenie miało miejsce w Warszawie w sobotę 12 listopada. Na wojskowym lotnisku w Warszawie wylądował specjalny samolot z Wielkiej Brytanii, który na pokładzie przywiózł doczesne szczątki 3 Prezydentów RP na uchodźstwie: Władysława Raczkiewicza, Augusta Zaleskiego i Stanisława Ostrowskiego.

Prezydenci dotychczas pochowani byli na brytyjskim cmentarzu w Newark. Po ekshumacji i uroczystym pożegnaniu w kościele św. Marii Magdaleny w Newark 6 listopada, ich szczątki powróciły do Polski w ramach inicjatywy utworzenia mauzoleum Prezydentów RP na Uchodźstwie w Świątyni Opatrzności Bożej.

Rząd RP na Uchodźstwie utworzony został w 1939 roku w Paryżu, a od 1940 roku miał siedzibę w Londynie. Był prawowitym przedstawicielstwem Państwa Polskiego od momentu ewakuacji władz Polski w 1939 roku do upadku komunizmu. Jak powiedział w czasie uroczystości w Newark minister Jan Dziedziczak: “Władze na uchodźstwie przypominają o tym, że władza PRL nad Wisłą, przywieziona na sowieckich czołgach, w latach 1944-1990 rządziła bez żadnej legitymacji społecznej”.

• Władysław Raczkiewicz (1939-1947),
• August Zaleski (1947-1972),
• Stanisław Ostrowski (1972-1979),
• Edward Raczyński (1979-1986),
• Kazimierz Sabbat (1986-1989)
• Ryszard Kaczorowski (1989-1990).

O planach przeniesienia grobów Prezydentów RP na uchodźstwie słyszeliśmy od dawna, ale projekt ten wydawał się niezwykle trudny do realizacji. W wyniku niezwykłego zaangażowania i starań ambasadora RP Piotra Wilczka, wspieranego przez Konsulat w Manchesterze, udało się uzyskać zgodę na przeniesienie do Ojczyzny szczątków Władysława Raczkiewicza, Augusta Zaleskiego i Stanisława Ostrowskiego.

Uroczystość składała się z 2 części. Pierwsza, na brytyjskiej ziemi, odbyła się tydzień wcześniej w Newark i można o niej przeczytać w naszej relacji Ostatnie pożegnanie szczątków Prezydentów RP na uchodźstwie, powracających do Ojczyzny.

Druga część ceremonii miała miejsce na ojczystej ziemi. Punktualnie o godz. 13  wylądował samolot wojskowy, który na pokładzie przywiózł szczątki 3  prezydentów. Witany był przez Premiera Mateusza Morawieckiego, licznych przedstawicieli rządu oraz naszą delegację z Wielkiej Brytanii, która składała się z rodzin prezydentów, przyjaciół i działaczy polonijnych.

Mieliśmy zaszczyt stać na płycie lotniska wojskowego, gdy trumny ze szczątkami prezydentów zostały wyniesione z samolotu przy akompaniamencie Marsza Żałobnego Fryderyka Chopina. Wspaniała oprawa muzyczna była zasługą orkiestry Wojska Polskiego.

Powitalne przemówienie wygłosił premier RP Mateusz Morawiecki oraz historyk Zbigniew Girzyński.

Następnie trumny zostały uroczyście przewiezione do Świątyni Opatrzności Bożej na Wilanowie. Imponujący orszak konny, za którym jechały 3 auta pogrzebowe, miał asystę policyjną i wojskową. Witany był entuzjastycznie przez warszawiaków. Cała ceremonia od początku była transmitowana przez Telewizję Polską, by każdy Polak mógł uczestniczyć w tym historycznym wydarzeniu.

Świątynia Opatrzności Bożej to największy katolicki kościół w Polsce. Została otwarta oficjalnie 11 listopada 2016 raku, ale historia jej budowy liczy ponad 200 lat i wiąże się z Konstytucją 3 maja z 1791 roku, kiedy uchwałą posłów Sejmu Czteroletniego podjęta została decyzja o wybudowaniu świątyni jako Wotum Dziękczynnego. W skład kompleksu świątyni wchodzi również Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego oraz Panteon Wielkich Polaków.

Trumny prezydentów były odświętnie przykryte proporcami prezydenta RP i orderami Orła Białego. Zostały ustawione przed ołtarzem, z portretami każdego z prezydentów w tle.

W pierwszych rzędach w świątyni zasiadły rodziny prezydentów, rząd Rzeczypospolitej reprezentowany przez prezydenta Andrzeja Dudę, premiera Mateusza Morawieckiego i wielu ministrów. Obecny był, między innymi, marszałek senior Sejmu Antoni Macierewicz, marszałek Senatu Tomasz Grodzki, szef MON i wicepremier Mariusz Błaszczak, minister Jan Dziedziczak, minister Wojciech Kolarski oraz ambasador Wielkiej Brytanii w Polsce Anna Clunes.

Msza święta żałobna miała wyjątkowo uroczystą oprawę, odpowiednią do rangi wydarzenia. Przewodniczył jej arcybiskup Stanisław Gądecki, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski. Egzekwie poprowadził Prymas Polski abp Wojciech Polak. Homilię wygłosił kardynał Kazimierz Nycz, który podkreślił, że uroczystość „kończy obchody stulecia Niepodległości i jest symbolem dla Polski, zatroskanej o wszystkich, którzy w tak istotny sposób przyczynili się do odzyskania niepodległości”.

Prezydent Andrzej Duda powiedział w trakcie uroczystości: „W tej świątyni, będącej widomym symbolem suwerennej, wolnej, niepodległej Polski witamy, a zarazem odprowadzamy na miejsce wiecznego, symbolicznego spoczynku w Mauzoleum Narodowym RP tych prezydentów, którzy przenieśli ją przez dziesięciolecia bardzo trudnych lat – cały czas będąc uosobieniem wolnej, suwerennej, niepodległej Polski (…) Prezydenci RP na uchodźstwie cały czas wierzyli, że niosą w sobie wolną, suwerenną, niepodległą Polskę i że ta Polska na tej ziemi jeszcze taka będzie (…) Zabrano im ojczyznę, ale dziś są na swoim miejscu.”

Premier Mateusz Morawiecki powiedział o prezydentach: „To oni wraz z innymi działaczami na uchodźstwie byli depozytariuszami pamięci, ciągłości państwa polskiego, a także strażnikami nadziei. To właśnie także dzięki ich wytrwałości naród polski trwał przez dziesięciolecia w niewoli komunistycznej i dotrwał do 1989 r., kiedy zawitała do nas jutrzenka wolności (…) To właśnie oni wszyscy starali się przechować pamięć, świadczyć o prawdzie i nadziejach narodu polskiego na odzyskanie wolności.” 

Po przemówieniach kondukt żałobny udał się do Mauzoleum Prezydentów RP na Uchodźstwie, które znajduje się w podziemiu świątyni. Tam złożono do sarkofagów szczątków 3 prezydentów: Władysława Raczkiewicza, Augusta Zaleskiego i Stanisława Ostrowskiego.

Edward Raczyński, który spoczywa w mauzoleum rodzinnym w Rogalinie, ma swój symboliczny grób w Mauzoleum. Prezydent Kazimierz Sabbat ma również symboliczny grób, gdyż jego rodzina  nie zgodziła się na przeniesienie do Polski jego ciała z cmentarza w Gunnersbury w Londynie.

Prezydent Ryszard Kaczorowski zginął tragicznie pod Smoleńskiem 10 kwietnia 2010 r. wraz z urzędującym wówczas prezydentem Lechem Kaczyńskim, jego żoną i 93 innymi wysoko postawionymi Polakami. Został pochowany w Panteonie Wielkich Polaków w Świątyni Opatrzności Bożej 03 listopada 2012. Spoczywa tam wraz z małżonką Karoliną (warto przeczytać naszą relację Ostatnie pożegnanie śp. Karoliny Kaczorowskiej – Pierwszej Damy RP na Uchodźstwie).

Otwarto także Izbę Pamięci Prezydentów RP, po której zaproszonych gości oprowadzał prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Karol Nawrocki wraz ze swoim zastepcą dr Karolem Polejowskim.

Jako redakcja British Poles byliśmy zaszczyceni, mając możliwość wzięcia udziału w tej wyjątkowej historycznej chwili. Była to uroczystość pogrzebowa, ale wniosła do naszej polskiej i emigracyjnej historii wiele satysfakcji i radości – 3 Prezydenci na uchodźstwie, którzy nigdy nie doczekali wolnej Polski, powrócili wreszcie na łono Ojczyzny. Najlepiej wyrażą to uczucie słowa Prezydenta RP: „Jesteśmy na uroczystości radosnej, choć jest to pogrzeb, ale to jest zarazem przez nas, dzisiejszych Polaków, radosne przyjęcie panów Prezydentów na ich ziemi, w tym niezwykle symbolicznym miejscu. Niech żyje Polska!”

Maria Byczynski

Zdjecia: British Poles