Jakie były przyczyny nieważności głosów w wyborach Prezydenta RP 2020?

W 11 komisjach wyborczych w Wielkiej Brytanii w tegorocznych wyborach prezydenckich 8293 oddane głosy okazały się nieważne. Stanowi to aż 5,44% wszystkich głosów. Liczne portale polonijne wprowadzają Polaków w błąd oraz szukają niepotrzebnie sensacji podając liczbę tzw. “zaginionych” pakietów. Częściowo spowodowane to może być brakiem znajomości uchwały PKW nr 196/2020 dotyczącej wytycznych dla OKW za granicą. Postaramy się to wyjaśnić.

Zgodnie z nią przy ustalaniu wyników głosowania nie bierze się pod uwagę m.in. kopert zwrotnych, w których:

  • znajdowała się więcej niż jedna koperta na kartę do głosowania
  • znajdowało się oświadczenie wyborcy nie ujętego w spisie wyborców, o ile pominięcie w spisie nie wynikało z omyłki podczas jego sporządzania.

Liczba otrzymanych kopert zwrotnych wg protokołów z ostatnich wyborów (152 567) procentowo jest dużo wyższa niż w wyborach Prezydenta RP 2015 roku. Rzeczywista liczba odesłanych pakietów wyborczych jest większa, niż wynika to z protokołów, ale ze względu na błędy popełnione przez wyborców nie wszystkie koperty zwrotne zostały uwzględnione.

Konsul Mateusz Stąsiek poinformował portal British Poles, że “do komisji wyborczych dotarło z powrotem 83% głosów czyli ponad 150 tysięcy przesyłek”. 

W tym roku Polacy na Wyspach okazali się największą na świecie grupą zarejestrowaną do wyborów prezydenckich za granicą. W I turze wyborów ponad 130 tysięcy osób osób wyraziło chęć wzięcia w wyborach. Po I turze była możliwość zarejestrowania się dla osób, które nie zdążyły tego zrobić, do których nie dotarły na czas pakiety oraz których wniosek został odrzucony.

Na rejestrację do II tury były tylko 24 godziny w dniu 29 czerwca, ale Polonia brytyjska była tak dobrze zorganizowana, że aż 52 213 osób wpisało się na listy wyborcze, co w sumie dało wynik 183 365 głosujących, będący historycznym rekordem.

Konsul Mateusz Stąsiek udzielił nam wywiadu „Polonia nigdy w historii nie poszła tak licznie do urn”, w którym podsumował tegoroczne wybory.

W poniższym wykresie uwzględnione są przyczyny uznania głosów za nieważne, które szczegółowo opisujemy w dalszej części artykułu. Widać jednak już na pierwszy rzut oka, że główną przyczyną był brak dołączenia oświadczenia do koperty wyborczej (na Wyspach aż 6669!).

Nieuwzględnione w protokole koperty zwrotne

1. Koperty zwrotne zawierające więcej niż jedną kopertę na kartę do głosowania i oświadczenie – drugi z najczęściej popełnianych przez wyborcę błędów 

Zazwyczaj były to włożone luzem 2 oświadczenia z dwiema kopertami na kartę do głosowania. Występowały także przypadki z trzema, a nawet czterema kopertami na kartę do głosowania z oświadczeniami. Najczęściej do pary, ale zdarzało się, że liczba oświadczeń była różna od liczby kopert na kartę do głosowania lub też oświadczeń brakowało.

Przykładowo, jeśli OKW otrzymała 200 takich kopert zwrotnych to było tam ponad 400 kopert z głosami.

Koperty te nie mogły zostać uwzględnione ponieważ:

  • nie były wysłane zgodnie z instrukcją
  • istniało ryzyko, że jeden lub więcej wyborców nie jest ujęty w spisie wyborców. Musieliby więc być sprawdzani jednocześnie w spisie wyborców liczącym w niektórych OKW ponad 2000 stron. Jeśli przynajmniej jeden z nich nie byłby ujęty w spisie to nie wiadomo by było, która koperta z głosem należy do którego wyborcy, ponieważ były luźno umieszczone w kopercie zwrotnej.

Jeżeli wyborcy chcieli zbiorczo odesłać pakiety powinni najpierw skompletować osobno koperty zwrotne, a dopiero później włożyć je do wspólnej koperty.

2. Koperty zwrotne wyborców, którzy nie byli ujęci w spisie – trzeci z najczęściej występujących błędów

Wyborca zarejestrowany w innym OKW włożył oświadczenie oraz kopertę na kartę do głosowania do niewłaściwej koperty zwrotnej, prawdopodobnie należącej do współlokatora.

Jeżeli wyborcy chcieli zbiorczo odesłać pakiety powinni najpierw skompletować  osobno koperty zwrotne, a dopiero później włożyć je do wspólnej koperty.

Błędy związane z kopertami zwrotnymi

  1. Brak oświadczenia o osobistym i tajnym oddaniu głosu – najczęstszy błąd popełniany przez wyborcę
  2. Brak koperty na kartę do głosowania – bardzo rzadki błąd
  3. Niepodpisane oświadczenie o osobistym i tajnym oddaniu głosu – bardzo rzadki błąd
  4. Niezaklejona koperta na kartę do głosowania – rzadki błąd, spowodowany nie odklejeniem przez wyborcę białego paska, pod którym znajdowała się warstwa klejąca

Przyczyny nieważnych kart do głosowania

  1. Brak pieczęci obwodowej komisji wyborczej – bardzo mała liczba
  2. Karta z pieczęcią innej OKW – bardzo mała liczba, błąd wyborcy, który prawdopodobnie oddał głos na karcie współlokatora

Przyczyny nieważnych głosów na kartach ważnych

  1. Postawienie znaku X obok nazwiska dwóch kandydatów – mała liczba, celowe zakreślenie przez wyborcę, który nie miał swojego kandydata w drugiej turze
  2. Niepostawienie znaku X obok nazwiska żadnego kandydata – mała liczba
  3. postawienie “ticka” zamiast krzyżyka – mniejsza liczba niż w poprzednich latach, ale wciąż występujący błąd, mimo wyraźnej instrukcji na karcie do głosowania
  4. dopisanie swojego kandydata do listy i postawienie krzyżyka w dorysowanym polu obok

Inne nieważne głosy

  1. Pusta koperta na kartę do głosowania – mała liczba głosów
  2. Więcej niż jeden głos w kopercie na kartę do głosowania – bardzo rzadki błąd

Te same błędy występowały na całym świecie, co było przyczyną licznych nieporozumień. Liczne osoby skarżyły się, że nie otrzymały pakietów wyborczych na czas i z tego powodu nie były w stanie uczestniczyć w wyborach.

 

W efekcie wielu wyborców zdecydowało się na złożenie tzw. protestu wyborczego do Sądu Najwyższego, mającego na celu unieważnienie wyborów. Do chwili obecnej złożono ponad 2500 protestów (mogły być one osobiście składane w siedzibie Sądu Najwyższego do czwartku godz. 16 lub pocztą do północy). Bardzo dużo protestów pochodzi z zagranicy i nadal są one rejestrowane (decyduje data stempla pocztowego).

Zapytaliśmy o takie protesty konsula generalnego RP w Londynie Mateusza Stąsieka, który odpowiedział czytelnikom portalu British Poles: “Z naszej strony wybory zostały przeprowadzone „by the book”, jak to się mówi w Wielkiej Brytanii. Niewątpliwie, niektóre karty nie dochodziły na czas, ale my wysłaliśmy pakiety w terminie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi organizacji wyborów oraz respektując restrykcje wprowadzone przez brytyjskie władze w wyniku epidemii COVID-19 we wszystkich urzędach konsularnych znajdujących się na terytorium Zjednoczonego Królestwa nie było możliwości osobistego odbioru pakietu wyborczego, jak również osobistego dostarczenia do Konsula RP koperty zwrotnej przed dniem głosowania. Powyższe rozwiązania zostały wprowadzone, aby organizacja procesu wyborczego była zgodna z obowiązującymi na terytorium Wielkiej Brytanii ograniczeniami, a także nie wiązała się z zagrożeniem dla pracowników placówki oraz wyborców”.

W poprzednich wyborach, w 2015 roku, protestów wyborczych było tylko 58. Historycznie najwięcej protestów złożono po wyborach w 1995 roku – prawie 600 tysięcy, kiedy do II tury wyborów przeszedł urzędujący prezydent Lech Wałęsa i lider SLD Aleksander Kwaśniewski. Wybory w II turze wygrał Aleksander Kwaśniewski.

Uchwałę w sprawie ważności wyboru prezydenta Sąd Najwyższy podejmuje w ciągu 21 dni od dnia podania wyniku wyborów do publicznej wiadomości przez Państwową Komisję Wyborczą.

Autor: Marcin Kowalski i Maria Byczynski

Wykresy: Marcin Kowalski

Na podstawie: Protokoły wyborcze PKW, wybory.gov.pl/prezydent2020/zagranicagov.pl/wielkabrytania