Lwów – Karta z Dziejów Polski

9 czerwca, 2020

Mimo upływu czasu, dokładnie 75 lat od jej pierwszej publikacji w 1942 roku, można śmiało stwierdzić, iż książka Stefana Mękarskiego, ‘Lwów – Karta z Dziejów Polski’, nadal stanowi – a na pewno nadal stanowić powinna – jedną z najważniejszych i najbardziej autorytatywnych źródeł na temat historii miasta Lwów i jego znaczenia dla historii Polski. Przy okazji jej kolejnego, czwartego już wydania, mamy odpowiedni czas, żeby jeszcze raz przyjrzeć się jaką wartość przedstawia ta książka, bez której biblioteczki, i to zarówno rodowitych Lwowian, jak i wieloletnich sympatyków Lwowa, jak również tych, jak ja, niedawno, lub dopiero rozpoczynających intelektualną i miłosną przygodę z tym miastem – byłyby zdecydowanie uboższe.

Mękarski niezwykle obrazowo przedstawia losy miasta Lwów, nie szczędząc żadnych szczegółów i bardzo o te szczegóły dbając. Podchodzi do tematyki z rygorem historyka i z wielką dokładnością i pietyzmem o fakty i szczegóły historyczne. Głębokie przygotowanie autora wykazane jest dużą ilością odnośników do dokładnych źródeł na których opiera swoją prace. Żywy portret miasta jest dodatkowo podkreślony ilością odpowiednio dobranych ilustracji i ich przylegających opisów, które przedstawiają i przybliżają nam ważne obiekty oraz dokumentują kluczowe momenty z historii miasta. Czytający książkę czytelnik ma okazję odczuć wielka troskę i sympatię autora  do miasta Lwowa. Ujawnia się to chociażby w takich momentach jak w porównaniu miasta do Łazarza (str. 141) lub w twórczych zwrotach, by przytoczyć tu choćby taki jak owa ‘pierś niezłomnych murów’ (str.43). Skupiając się głównie na faktach historycznych, i stroniąc od dogmatów politycznych i subiektywizmów, książka zachowuje obiektywny charakter, który ustala jej miejsce w kategorii poważnego źródła historycznego. Mimo dużej ilości szczegółów, lekkość i przejrzystość prozy Mękarskiego powoduje, że czytelnik nigdy nie jest znużony ani znudzony, lecz zaraża się pasją autora, otwiera szeroko oczy z podziwu i przewraca strony z zapartym tchem ,aby dowiedzieć się, jakie kolejne losy historia pisała temu niezwykłemu i dzielnemu miastu.

Książka obejmuje historię Lwowa w okresie jego 600 letniej przynależności do Polski. Jest zorganizowana w sposób przejrzysty i przedstawia historię w sposób chronologiczny, dzieląc ją na trzy okresy. Są to kolejno: W dawnej Rzeczpospolitej 1340-1772, Pod Zaborem Austriackim 1772-1918  oraz W wolnym państwie 1918-1939. Do czwartego wydania dodano także posłowie, Polityka i Dyplomacja Polska w Walce o Lwów w Latach 1940-1945, którego autorem jest Janusz A. Pierzchała.

Mękarski dociekliwie śledzi turbulentne losy miasta, pokazując jak Lwów, niczym ten przysłowiowy feniks z popiołów, wielokrotnie odradzał się, przechodząc kilkakrotnie z fazy wielkiego rozkwitu i bogactwa, do skrajnej nędzy – i jak niejednokrotnie dzielnie podnosił się ze skrajnych warunków. Czytający książkę są prowadzeni  przez wszelkie wzniesienia i upadki  miasta. Dowiadujemy się także jak wielokrotnie Lwów bohatersko odpierał agresorów i niwelował wszelkie ich próby zdobycia  dominacji nad miastem. Mękarski wyraźnie pokazuje, jak  duch lojalności i solidarności był kluczowym elementem pomagającym miastu przetrwać w najcięższych chwilach historycznych i przedstawia nam Lwów jako symbol tego ducha i jako najwyższy przykład niezłomności i nieugiętej lojalności.

Mękarski opisuje jak ta nieugięta lojalność obywateli do miasta zrodziła się już w początkowej fazie jego dojrzewania pod  auspicjami Polski i Kazimierza Wielkiego oraz za rządów dynastii Piastów. Tych rządów, które spowodowały, że już w 1380 roku Lwów stał się ważnym miastem handlowym na terenie wschodniej Polski. Mękarski podkreśla, że do szybkiego rozwoju miasta,  handlu i przedsiębiorczości – który przynosił mieszkańcom wysoki stan dobrobytu – przyczynił się w dużej mierze ‘duch tolerancji’ oraz ‘poczucie opieki silnego państwa’ (str.25). Fascynujące jest czytać, że mimo mieszanki narodowościowej,  mądre rządy Piastów wytworzyły ‘silny patriotyzm polski’ (str. 26) i silną lojalność do Korony polskiej wsród mieszkańców . Jak podaje Mękarski, był to ‘jedyny w dziejach Polski – bo nie powtarzalny w stosunkach z innymi miastami’ – ‘serdeczny związek’ między ‘królami Polskimi i mieszczaństwem’ (str.27). Przez pokolenia, owocowało to tym, że ‘prosty mieszczanin’ i ‘szary człowiek z ulicy’ w trudnych chwilach zawsze był gotowy stanąć do walki o miasto (str.45).

Na przestrzeni wieków mieszkańcy Lwowa wielokrotnie dzielnie i niezłomnie stawali w obronie miasta. W okresie prób inwazji, od 1648 do końca stulecia, zmuszeni byli zmierzać się z ciągłymi najazdami ze Wschodu , a od 1772-1918  walczyć z Austriackim zaborcą, nigdy nie ustając w walce o niepodległość i przywrócenie miasta do Polski, także skutecznie sprzeciwiając się próbom pośredniej germanizacji. Bastionami polskości w okresie zaborów były Sejm Galicyjski – który konsekwentnie dążył do rozszerzania i powiększania praw politycznych Polski (str.99) – oraz Uniwersytet Jana Kazimierza, którego nie udało się zaborcy zgermanizować i który w roku 1873 podległ całkowitej repolonizacji.

Skuteczna walka przeciwko dyktatom zaborcy możliwa była jedynie dzięki silnej przynależności i lojalności mieszkańców wobec Polski, lojalności, która mimo upływu czasu, pozostała nadal tak samo silna. Świadectwem tego  jest, że na przełomie XIX i XX wieku, zamiast zamierzonej germanizacji, następowała polonizacja żywiołu niemieckojęzycznego. Mękarski pisze, że ‘przyjezdni i i obywatele obcych narodowości i nawet synowie najzagorzalszych germanizatorów i prześladowców, stawali się najgorliwszymi patriotami’ (str. 109). Już w latach 1832-1848, Lwów stanowił siedzibę i centrum polskiej konspiracji niepodległościowej (str.84). W okresie 1900-1914, działania na rzecz niepodległości nasiliły się jeszcze bardziej, forsując tym samym kapitulacje władz wiedeńskich. Lecz to nie był koniec walki. W 1914 mieszkańcy Lwowa znów musieli się zmobilizować, tym razem żeby odeprzeć wojska rosyjskie. W 1918, miała miejsce walka dziś znana jako Obrona Lwowa. Był to prawdopodobnie najbardziej znany przykład bohaterskiego zrywu mieszkańców miasta, za który Lwów został odznaczony krzyżem Virtuti Militari. Miasto odparło wtedy atak ukraiński. Dopiero po Obronie Lwowa, miasto wróciło do wolnej ojczyzny. Lecz zamiast skupiać się na własnej odbudowie, Lwów, kolejnym swoim patriotycznym czynem pokazał swe kompletne oddanie ojczyźnie, gdy bezinteresownie oddał wszystkie swoje najważniejsze i najcenniejsze dobra na rzecz odbudowy ojczyzny, przekazując innym Polskim miastom ‘swoje instytucje kulturalne, gospodarcze i znakomitych   ludzi’ (str.142). W roku 1939 nadszedł następny czas próby, gdy Lwów dostał się w ręce Rosji Sowieckiej (1939-1941), później Niemiec Hitlerowskich (1941 r.) a potem znowu Rosji Sowieckiej (do 1944). W tym momencie kończy się dokumentacja historyczna Mękarskiego i rozpoczyna posłowie Janusza Pierzchały. Jest to ważne uzupełnienie ostatnich pięciu lat przynależności Lwowa do Polski, dokumentujące wydarzenia i  kontekst polityczny, który doprowadził do ostatecznej utraty  Lwowa  przez Polskę. Opis Pierzchały, mimo większej subiektywności, jest równie informacyjny, skupiony na dociekliwym przekazie szczegółów i jest dobrze oparty na licznych źródłach, między innymi na pracach Władysława Pobóg-Malinowskiego.

Odwracając ostatnią kartkę książki nie sposób nie być poruszonym i nie odczuwać mieszanki sympatii, podziwu oraz dumy. Sympatii dla wszelkich przeżyć, które miasto dzielnie musiało znosić, budzącej się także w momencie, gdy rozszyfrowujemy okrutny  zwrot  losów, które doprowadził do jego ostatecznej rozłąki z Polską. Podziwu dla jego zdolności odbudowywania się oraz za niezłomną postawę, by nigdy się nie poddawać. Wreszcie budzi dumę z powodu jego niezłomność i niezawodnej lojalność wobec Polski oraz walki o niepodległość.

Ta książka powinna stanowić obowiązkową lekturę dla wszystkich szukających wszechstronnej historii o Lwowie. Abyśmy  nigdy nie zapomnieli o tym wspaniałym mieście, książka bowiem przypomina nam o bogatym wkładzie Lwowa w historię Polski oraz dzięki niej odkrywamy dokładne znaczenie określenia ‘Semper Fidelis’, tak często przepisywanego miastu Lwów – i dlaczego jest ono tak stosownym wyrażeniem w przypadku tego miasta.

 

Autor: Blanka Konopka

Zdjęcia: Pixabay

 

Kursy walut

PLN/GBP:
GBP/PLN:
GBP/EUR: